Pterinochilus chordatus, znany wśród miłośników pająków jako ptasznik ugandyjski, to przedstawiciel rodziny Theraphosidae, pochodzący z rejonów wschodniej Afryki. Ten gatunek przyciąga uwagę zarówno wyglądem, jak i charakterystycznym zachowaniem — jest szybki, aktywny i zdecydowanie „starym światem” pod względem obrony (brak włosków parzących, skłonność do gryzienia). W poniższym artykule omówię jego naturalne środowisko, morfologię i umaszczenie, zwyczaje życia, wymagania hodowlane w warunkach domowych oraz kilka ciekawostek i praktycznych wskazówek dla osób rozważających jego trzymanie.

Występowanie i zasięg geograficzny

Pterinochilus chordatus występuje przede wszystkim w wschodniej Afryce. Naturalny zasięg obejmuje tereny Ugandy oraz sąsiednie regiony — m.in. części Kenii i Tanzanii. Gatunek zamieszkuje różnorodne biotopy: od suchych, kamienistych terenów i sawann po półsuche zarośla i skraje lasów. Można go znaleźć w szczelinach skalnych, pod kamieniami oraz w norach wykopanych lub przejętych po innych zwierzętach. Ze względu na adaptację do dosyć surowych, okresowo suchych warunków, P. chordatus jest wytrzymały i dobrze przystosowany do życia w zmieniającym się środowisku.

Wygląd, budowa i rozmiar

Pterinochilus chordatus to tarantula o typowej, masywnej budowie ciała charakterystycznej dla ziemnych przedstawicieli Theraphosidae. Kilka istotnych cech morfologicznych:

• Rozmiar: dorosły osobnik osiąga zazwyczaj rozpiętość odnóży (legspan) w przedziale około 10–15 cm; samce zwykle są mniejsze i drobniejsze niż samice.
• Ciało: stosunkowo krępe, z mocnymi szczękoczułkami (chelicerae) i wyraźną budową płuco-workową (opistosoma) odpowiednią do magazynowania zapasów przed linieniem.
• Umaszczenie: barwy obejmują odcienie rudobrązowe, pomarańczowe do bardziej stonowanych brązów. U wielu osobników można zaobserwować kontrastujący, nieco ciemniejszy pancerz prosomy (karapakasu) i jaśniejszą opistosomę z drobnym wzorem. Umaszczenie może różnić się w zależności od lokalnej populacji i wieku pająka.
• Włoski: jako przedstawiciel „starego świata” P. chordatus nie posiada włosków parzących (urticating hairs), które znajdują się u wielu nowoświatowych tarantul; zamiast tego polega na szybkim ataku i silnym ukąszeniu jako formie obrony.

Tryb życia i zachowanie

Pterinochilus chordatus jest gatunkiem głównie terra-restrialnym, choć aktywnie tworzy gęste sieci w okolicach wejścia do kryjówki. Jego zachowanie cechuje się kilkoma istotnymi elementami:

Aktywność i żerowanie

To pająk nocny i zmierzchowy — poluje głównie wieczorem i w nocy. Wykorzystuje wyczekującą strategię: czai się przy wejściu do kryjówki, obserwuje wibracje podłoża i błyskawicznie wychodzi, by pochwycić zdobycz. Jego dieta w naturze obejmuje różne bezkręgowce: owady, dżdżownice i okazjonalnie małe kręgowce. W warunkach hodowlanych chętnie przyjmuje świerszcze, karaczany, larwy i inne karmowe bezkręgowce.

Obrona i temperament

Gatunek ten jest znany z szybkiej reakcji na zagrożenie. Zamiast odpychania włoskami parzącymi, stosuje szybki atak lub sygnały ostrzegawcze (podniesienie przednich odnóży, wystawienie szczękoczułków). Ukąszenie jest bolesne i może wywołać objawy miejscowe, a u niektórych osób także reakcje ogólne — dlatego ten ptasznik jest uważany za nieodpowiedni dla początkujących i zalecany osobom z doświadczeniem. Warto podkreślić, że reakcja na jad jest indywidualna i rzadko zagraża życiu, ale każde ukąszenie powinno być potraktowane poważnie.

Territorialność i relacje społeczne

Pterinochilus chordatus nie jest gatunkiem społecznym. Osobniki trzymane razem zwykle wykazują agresję i kanibalizm, zwłaszcza przy braku wystarczającej przestrzeni lub podczas linienia. Młode pająki mogą czasem tolerować się krótko po wykluciu, ale nie jest to zalecana metoda hodowli ze względu na duże ryzyko strat.

Hodowla w domu — wymagania i porady praktyczne

Trzymanie P. chordatus w warunkach domowych wymaga przygotowania odpowiedniego terrarium oraz świadomości specyfiki gatunku. Poniżej znajdziesz szczegółowe zalecenia dotyczące środowiska, żywienia, pielęgnacji i bezpieczeństwa.

Terrarium i wyposażenie

• Rozmiar terrarium: dla jednego dorosłego osobnika wystarczy terrarium o wymiarach około 30×30×30 cm do 40×30×30 cm — gatunek nie wymaga dużej wysokości, ale ważna jest powierzchnia podłogi. Młode pająki można trzymać w mniejszych pojemnikach.
• Podłoże: zalecane jest stosowanie substratu o głębokości 8–15 cm (dla dorosłych nawet głębiej, jeśli pająk wykopuje norę). Mieszanka torfu kokosowego (substrat kokosowy), ziemi leśnej i trochę perlitu zapewni odpowiednią strukturę i wilgotność.
• Wilgotność i wentylacja: gatunek preferuje umiarkowaną wilgotność — zwykle 50–70% względnej wilgotności w zależności od lokalnego mikroklimatu. Ważna jest dobra wentylacja, by zapobiec pleśnieniu podłoża i chorobom.
• Temperatura: optymalny zakres to 22–28°C. Krótkotrwałe wahania są tolerowane, ale długotrwały chłód opóźni linienia i osłabi pająka.
• Kryjówki i aranżacja: należy zapewnić kryjówkę (kora korkowa, pół-kokos, tunel ceramiczny lub kawałek rury), kilka kamieni i elementów do przyczepiania gęstej sieci. P. chordatus chętnie tworzy tunelowe kryjówki obficie wyłożone pajęczyną.
• Woda: stały, płytki poidełko z czystą wodą jest niezbędne. Wymieniać wodę regularnie i dbać o czystość.

Karmienie

• Młode pająki: drobne świerszcze, mrożone drobne larwy i małe karaczany kilka razy w tygodniu.
• Dorosłe: większe świerszcze, karaczany, świerszcze w większych rozmiarach co 7–14 dni, w zależności od apetytu i kondycji pająka.
• Aleksandryczny dodatek: od czasu do czasu można podać małego straszyka czy muchówki; nie ma potrzeby dokarmiania gryzoniami (dla zdrowia i bezpieczeństwa lepiej trzymać się karmówek bezkręgowych).
• Nadzór: usuwać niestrawione resztki, zwłaszcza po dłuższym czasie, by nie powodować rozwoju pleśni i pasożytów.

Linienie i zdrowie

• Linienie jest krytycznym momentem — pająk jest wrażliwy i bezbronny. Nie należy w tym czasie niepokoić terrarium i zwilżać substratu nadmiernie.
• Przygotować spokojne, stabilne warunki: prawidłowa temperatura, dostęp do wody oraz cisza sprzyjają bezproblemowemu linieniu.
• Objawy chorób: utrata apetytu trwająca bardzo długo poza okresem linienia, niezdolność do linienia, nadmierne ciemnienie części ciała lub pleśń na podłożu wymagają interwencji (konsultacja z doświadczonym hodowcą lub weterynarzem wyspecjalizowanym w bezkręgowcach).

Bezpieczeństwo i postępowanie przy ukąszeniu

Pterinochilus chordatus ma silny jad i potrafi boleśnie ukąsić. W przypadku kontaktu z pająkiem:

• Natychmiast przepłukać ranę wodą i mydłem.
• Obserwować objawy miejscowe: ból, obrzęk, zaczerwienienie — zazwyczaj nasilone. W razie silnej reakcji ogólnej (nudności, zawroty głowy, trudności w oddychaniu) należy niezwłocznie skontaktować się z pogotowiem.
• Unikać niepotrzebnego ryzyka: nie próbować trzymać pająka gołą ręką, a przy manipulacji używać narzędzi (szufelka, kuweta) lub długich pincet.

Rozmnażanie i rozwój

Rozmnażanie P. chordatus w hodowlach wymaga odpowiedniego doświadczenia i przygotowania. Kilka ważnych informacji:

• Dojrzałość płciowa: samce dojrzewają szybciej niż samice (w zależności od warunków żywieniowych i temperatury), po osiągnięciu dojrzałości przestają znacząco rosnąć i żyją krócej niż samice.
• Sezon godowy: nie jest ściśle określony — hodowcy często parują pająki, gdy warunki są stabilne, a obydwa osobniki są w dobrej kondycji.
• Ryzyko: samce przed kopulacją muszą wykonać specyficzne zachowania zalotne, ale nawet wtedy samica może zaatakować. Zalecane jest zachowanie ostrożności i przygotowanie kryjówki zapewniającej możliwość ucieczki dla samca lub natychmiastowego rozdzielenia.
• Jajosyf: po zapłodnieniu samica tworzy jajo-stroń (jajową torbę). Liczba jaj może się znacznie różnić — od kilkudziesięciu do kilkuset w zależności od rozmiaru i kondycji samicy.
• Młode: po wylęgu spiderlingi przechodzą młodzieńcze stadia, w trakcie których wymagają drobnych karmowych owadów i stałej kontroli wilgotności. Wiele hodowli rozdziela spiderlingi do mniejszych pojemników, by uniknąć kanibalizmu.

Ciekawostki i praktyczne uwagi

• Gatunki z rodzaju Pterinochilus są znane wśród kolekcjonerów z powodu charakterystycznej mieszanki agresywnego temperamentu i pięknego, często intensywnego umaszczenia.
• P. chordatus często intensywnie pajęczynuje otoczenie kryjówki — tworzy gęstą, filcową sieć, która działa jak „sieć detekcyjna” dla drgań i ruchu zdobyczy.
• Ze względu na brak włosków parzących, ich mechanizmem obronnym jest szybki atak oraz użycie jadu — to czyni je szczególnie interesującymi, ale też wymagającymi większej ostrożności pająkami do hodowli.
• Hodowcy często wybierają ten gatunek, by zdobyć doświadczenie w pracy z przedstawicielami „starego świata”, zanim przejdą do innych, bardziej agresywnych lub mniej przewidywalnych gatunków.
• Pamiętaj: wybór P. chordatus do hodowli powinien być przemyślany — to pająk dla osób świadomych ryzyka, posiadających podstawową wiedzę o opiece nad tarantulami i umiejących zapewnić stabilne warunki środowiskowe.

Podsumowanie

Pterinochilus chordatus to fascynujący przedstawiciel ptaszników, który łączy estetyczne umaszczenie z wymagającym, aktywnym temperamentem charakterystycznym dla tarantuli „starego świata”. Występuje głównie w rejonach wschodniej Afryki (Uganda, Kenia, Tanzania), osiąga rozpiętość odnóży około 10–15 cm i wymaga odpowiednio przygotowanego środowiska hodowlanego: stabilnej temperatury, umiarkowanej wilgotności, odpowiedniego podłoża i kryjówek. Ze względu na potencjalnie bolesne ukąszenia i brak włosków parzących, jest gatunkiem polecanym raczej osobom z doświadczeniem. Przy zapewnieniu właściwej opieki i bezpieczeństwa może stać się ciekawym i trwałym elementem prywatnej kolekcji ptaszników.