Co je pająk – kompleksowy przewodnik

Pająki od wieków budzą ciekawość – jedni się ich boją, inni są nimi zafascynowani. Te ośmionożne drapieżniki (opisano ponad 48 tysięcy gatunków pająków na świecie) pełnią ważną rolę w ekosystemach jako kontrolerzy populacji owadów. Ale co tak naprawdę je pająk? Czy wszystkie pająki jedzą to samo, a może dieta zależy od gatunku i wielkości? W poniższym przewodniku zagłębimy się w świat pajęczego jadłospisu. Omówimy, czym żywią się pająki w naturze i w hodowli, jak karmić pająka w terrarium, a także na co zwrócić uwagę, by zapewnić mu zdrową dietę. Wiedza ta przyda się zarówno miłośnikom przyrody ciekawym zwyczajów pająków, jak i hodowcom chcącym zadbać o swoich pajęczych podopiecznych. Ciekawostką może być fakt, że według naukowców wszystkie pająki świata zjadają łącznie od 400 do 800 milionów ton owadów rocznie – to niemal tyle, ile wynosi roczne spożycie mięsa przez całą ludzkość! To pokazuje, jak skutecznymi drapieżnikami są pająki – występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, polując od milionów lat i utrzymując w ryzach populacje owadów.

Najważniejsze informacje w skrócie:

Pająki to drapieżniki żywiące się wyłącznie żywymi (lub świeżo zabitymi) ofiarami – nie jedzą roślin (poza rzadkimi wyjątkami) ani zepsutego mięsa.
Typowy pokarm pająków stanowią owady i inne drobne bezkręgowce. Największe gatunki (np. ptaszniki) potrafią zjeść także małe kręgowce (myszy, jaszczurki, żaby), choć nie jest to ich codzienny pokarm.
Młode pająki wymagają drobnej karmówki (wylęgu owadów) i częstego karmienia (co 2–3 dni). Dorosłe pająki jedzą większe ofiary, ale znacznie rzadziej (zwykle 1 raz w tygodniu lub rzadziej).
W hodowli pająków stosujemy owady karmowe ze sprawdzonych źródeł: świerszcze, karaczany, larwy owadów, muchy itp. Unikamy owadów złapanych na dworze, które mogą być skażone pestycydami.
Ważne jest zapewnienie pająkowi dostępu do wody (np. przez poidełko lub zraszanie) i niewkładanie pokarmu w trakcie wylinki (pająk wtedy nie je i jest narażony na atak ze strony karmówki).
Pająki domowe są pożyteczne – polują na uciążliwe owady (muchy, komary, karaluchy), działając jak naturalny środek przeciw insektom w mieszkaniu.

Pająki jako drapieżniki

Na wolności pająki to bezlitosne łowcy, wyspecjalizowane w polowaniu na inne zwierzęta. Zdecydowana większość gatunków ma mięsożerną dietę – żywią się przede wszystkim innymi bezkręgowcami, głównie owadami i pajęczakami mniejszymi od siebie. Typowy pająk upoluje muchę, komara, mrówkę czy innego niewielkiego owada, zaspokajając w ten sposób swoje potrzeby żywieniowe. Co ważne, pająki nie żywią się martwą materią: omijają padlinę, polując wyłącznie na żywe ofiary. Taka strategia gwarantuje im dostęp do świeżego, pełnowartościowego pokarmu, a jednocześnie eliminuje z otoczenia wiele uciążliwych insektów.

Mięsożerna natura pająków

Pająki wykształciły szereg przystosowań do drapieżnego trybu życia. Niemal wszystkie gatunki dysponują jadem (wyjątkiem jest tylko jedna prymitywna rodzina pająków, Uloboridae, która nie posiada gruczołów jadowych) służącym do błyskawicznego obezwładniania ofiary. Mają też specjalne enzymy trawienne, dzięki którym mogą rozkładać tkanki ofiary na płynną strawę. Co więcej, młode pająki już od pierwszych dni życia przejawiają drapieżne instynkty – po wykluciu szybko opuszczają kokony i polują na drobne bezkręgowce, korzystając z zapasów energii wyniesionych z jaja. Generalnie pająki to urodzeni myśliwi, a ich organizmy są przystosowane do trawienia białka zwierzęcego, nie zaś materiału roślinnego.

Sposoby polowania i zdobywania pokarmu

Różne gatunki pająków polują na odmienne sposoby. Część z nich tkaczy misternie skonstruowane sieci – pajęcze sieci łowne działają jak pułapki, w które łapią się przelatujące owady. Gdy ofiara zaplącze się w lepkiej nici, pająk szybko reaguje – błyskawicznie podbiega i kąsa ofiarę jadowymi szczękoczułkami. Często dodatkowo owija ją porcją pajęczej nici, unieruchamiając na dobre, po czym przystępuje do konsumpcji. Ofiara w krótkim czasie nieruchomieje pod wpływem toksyny, a pająk może bezpiecznie ją skonsumować. Przykładowo pospolity krzyżak ogrodowy potrafi w ciągu lata wybudować wiele okazałych sieci kolistych, na których łowi dziesiątki much i komarów. Inne pająki preferują aktywne polowanie bez użycia sieci. Te pająki biegające i skaczące (np. z rodziny skakunowatych) podkradają się do ofiary lub czatują na nią w ukryciu, by następnie błyskawicznie zaatakować. Skakuny polują głównie w dzień i mają znakomity wzrok – potrafią dostrzec ofiarę z odległości kilkunastu centymetrów i precyzyjnie na nią skoczyć. Z kolei nocni łowcy, tacy jak wałęsak brazylijski czy różne gatunki zoropsydów, polegają na czujnych włoskach czuciowych i szybkim refleksie w ciemności. Bez względu na metodę polowania, pająk zawsze dąży do złapania żywego pokarmu. Instynkt pogoni za ruszającą się zdobyczą jest u niego bardzo silny – martwa, nieruchoma ofiara zwykle nie wzbudza jego zainteresowania.

Przykład: polowanie skakuna

Słoneczne popołudnie w ogrodzie. Na zielonym liściu pomidora przysiada niczego nieświadoma muchówka. W pobliżu, na sąsiedniej gałązce, czatuje mały, kolorowy skakun – pająk znany ze swoich doskonałych oczu i imponujących skoków. Skakun powoli odwraca się w stronę ofiary, wszystkie ośmioro oczu skupia na niej wzrok. Wykonuje ostrożny, powolny krok do przodu, potem kolejny, starając się podejść na optymalną odległość. Muchówka porusza się, ale nie dostrzega zagrożenia. Gdy dzielący je dystans jest wystarczająco mały, skakun napina nagle odnóża i skacze z niesłychaną precyzją. W ułamku sekundy ląduje prosto na muchówce, chwytając ją przednimi odnóżami. Nim owad zdąży zareagować, pająk wbija mu szczękoczułki w ciało, aplikując dawkę jadu. Muchówka drży przez moment, po czym zamiera. Mały łowca odniósł sukces. Skakun często nie zjada zdobyczy od razu na miejscu – tym razem również chwyta martwą muchówkę w żuwaczki i przeskakuje z powrotem na bezpieczny liść, by tam spokojnie skonsumować posiłek z dala od ewentualnych intruzów.

Różnorodność diet wśród pająków

Choć wszystkie pająki są mięsożercami, poszczególne gatunki mogą wykazywać preferencje co do rodzaju zdobyczy. Wynika to z ich środowiska życia i ewolucyjnych przystosowań. Na przykład pająki żyjące wewnątrz naszych domów polują głównie na owady biegające lub latające nocą (karaluchy, mole, komary), podczas gdy gatunki leśne częściej chwytają gąsienice czy chrząszcze obecne na runie leśnym. Niektóre pustynne pająki upodobały sobie mrówki – wychodzą z kryjówek o świcie, gdy mrówki wędrują po pokarm i urządzają na nie zasadzki. Z kolei pająki wodne i nadrzewne poszły w zupełnie inne nisze pokarmowe: słynny topik (Argyroneta aquatica, jedyny w Polsce pająk stale żyjący pod wodą) potrafi upolować kijankę, a nawet małą rybkę, zaś pokaźne bagnikowate z rodzaju Dolomedes (np. bagnik przybrzeżny) chwytają w stawach kijanki, a nierzadko i drobne ryby czy traszki. Takie zdobycze są nietypowe jak na pająki, ale pokazują, że te stworzenia potrafią wykorzystać każdą dostępność pokarmową w swoim otoczeniu.

Część pająków jest wyspecjalizowana – np. pająki z rodziny Mimetidae (tzw. pająki piratki) żywią się niemal wyłącznie innymi pająkami, podkradając się do nich i atakując w ich własnych sieciach. Inne są bardzo oportunistyczne: wezmą, co popadnie. Przykładowo krzyżaki i tygrzyki tkają sieci na owadzich szlakach i łapią najrozmaitsze ofiary – od much przez pasikoniki po motyle, nie gardząc żadnym owadem, który wpadnie w sidła. Różnice w diecie podyktowane są także wielkością – drobny pajączek z rodziny Oonopidae polujący na roztocza nigdy nie zdoła pokonać dużej ofiary, podczas gdy ogromny ptasznik poradzi sobie z małą jaszczurką. Ta różnorodność pokazuje, jak bogaty i zróżnicowany jest świat pająków oraz jak sprytnie potrafią one wykorzystać dostępne źródła pokarmu, by przetrwać.

Dieta młodych i dorosłych pająków

Dieta pająka zależy nie tylko od jego gatunku, ale także od wielkości i etapu życia. Małe, młode pająki mają inne potrzeby żywieniowe niż okazałe, dorosłe osobniki. To oczywiste – mały drapieżnik nie upoluje zdobyczy kilkukrotnie większej od siebie, podczas gdy duży pająk poradzi sobie nawet z bardzo pokaźnym łupem.

Młode pająki – potrzeby żywieniowe maluchów

Świeżo wyklute pajączki oraz młode osobniki muszą otrzymywać drobny pokarm, adekwatny do ich skromnych rozmiarów. W naturze młode polują na maleńkie owady, a w hodowli podaje się im tzw. wylęg świerszczy (bardzo małe, świeżo wyklute świerszcze), larwy much lub mącznika oraz drobne muszki – często wykorzystuje się np. kolonie muszek owocówek. Tego typu zdobycze są na tyle niewielkie i niezbyt ruchliwe, że młody pająk zdoła je upolować i bezpiecznie skonsumować. Zbyt duża ofiara mogłaby stanowić dla malucha śmiertelne zagrożenie – nie tylko może go przerazić i zestresować, ale nawet dotkliwie zranić. Dlatego zawsze dobieramy rozmiar karmówki do wielkości pająka. Jeśli nasz podopieczny nie radzi sobie nawet z małymi, żywymi larwami, można spróbować podać mu martwą (świeżo zabitą) larwę lub kawałek większej, aby ułatwić zjedzenie posiłku.

Młode pająki ze względu na intensywny wzrost jedzą stosunkowo często. W warunkach hodowlanych zaleca się karmienie maluchów co 2–3 dni. Regularne, częste posiłki zapewniają im optymalny rozwój. Ważna jest jednak obserwacja – jeśli młody pająk odmawia jedzenia, może szykować się do wylinki albo być już najedzony. Nie należy na siłę podtykać pokarmu, gdy nie ma takiej potrzeby.

Dorosłe pająki – dieta dużych gatunków i ptaszników

Gdy pająk osiąga dorosłość, jego menu znacząco się poszerza. Dorosłe osobniki potrafią upolować znacznie większe ofiary niż ich młodociane formy. Standardowym pokarmem dużych pająków są oczywiście większe owady: duże świerszcze, karaczany (np. karaczany tureckie czy madagaskarskie), dorosłe szarańcze, ćmy, a także larwy większych owadów (np. larwy drewnojadów). Jednak na tym nie koniec – największe gatunki potrafią upolować nawet drobne kręgowce. Ptaszniki (czyli duże, tropikalne pająki z rodziny Theraphosidae) słyną z tego, że w naturze zdarza im się zjadać małe myszy, jaszczurki, a nawet niewielkie ptaki, żaby czy młode węże. Oczywiście w warunkach hodowlanych podawanie takiego pokarmu wymaga rozwagi. Jeśli już decydujemy się dać dorosłemu ptasznikowi np. noworodka myszy czy małą żabkę, musimy mieć pewność, że pochodzi ona z pewnego źródła (wolna od pasożytów i chemikaliów) i że pająk poradzi sobie z taką zdobyczą. Warto też pamiętać o przepisach – chwytanie dzikich jaszczurek, płazów czy chronionych ptaków w celu nakarmienia pająka jest nieetyczne i niezgodne z prawem.

Duży pająk nie musi jeść tak często jak rosnący maluch. Dorosłym osobnikom zazwyczaj wystarcza obfity posiłek raz na tydzień, a bywają gatunki (zwłaszcza wśród ptaszników), które zadowalają się jedzeniem nawet co 2–3 tygodnie. Pająki mają powolny metabolizm i potrafią przeżyć nawet kilka miesięcy bez pokarmu, zwłaszcza gdy są w dobrej kondycji i przed głodówką porządnie się najadły. Nie oznacza to jednak, że należy celowo głodzić pupila – po prostu nie trzeba się niepokoić, jeśli dorosły pająk robi sobie dłuższą przerwę między posiłkami. Ważniejsze jest, by nie przekarmiać drapieżnika. Zbyt częste lub zbyt obfite karmienie może prowadzić do nadmiernego otłuszczenia się odwłoka pająka. Otyły pająk staje się ospały, a jego zbytnio rozdęty odwłok jest bardziej narażony na pęknięcie przy upadku. Dlatego u dorosłych okazów utrzymujemy umiar w karmieniu, obserwując ich sylwetkę i zachowanie.

Przykład: polowanie ptasznika w terrarium

Noc w tropikalnym terrarium. Duży ptasznik o rozpiętości odnóży ponad 15 cm – samica Theraphosa – czai się w pobliżu wejścia do swojej kryjówki wykopanej w podłożu. W terrarium porusza się świerszcz wędrownik wypuszczony chwilę wcześniej przez opiekuna. Owadowi zajmuje kilka minut, zanim przypadkiem zbliży się do zasięgu pająka. Nagle, w mgnieniu oka, ptasznik wykonuje błyskawiczny atak: wyskakuje z kryjówki niczym sprężyna. Długie odnóża błyskawicznie przygniatają ofiarę do podłoża, a jadowe pazury (kelicery) wbijają się w ciało świerszcza. Krótka szamotanina ustaje – świerszcz zostaje sparaliżowany przez silny jad. Ptasznik, upewniwszy się, że ofiara nie ucieknie, powoli odchodzi z nią w bardziej ustronne miejsce. Przez następne kilka godzin będzie spokojnie trawił swoją zdobycz: poleje ją obficie sokami trawiennymi, rozmiękczy wewnętrzne tkanki, po czym wypije powstałą płynną masę. Do rana po świerszczu pozostaną jedynie nieapetyczne resztki – drobne fragmenty pancerzyka. Pająk zaś z zadowoleniem wycofa się z powrotem do swojej nory, by w spokoju trawić posiłek przez następne dni.

Czego unikać w diecie pająka

Choć pająki bywają mało wybredne wobec ofiar, w warunkach hodowlanych istnieją pewne zasady bezpieczeństwa. Nie wszystko nadaje się na pokarm dla pajęczaka. Przy planowaniu jadłospisu dla naszego pająka warto wiedzieć nie tylko, co mu podawać, ale także czego nigdy nie należy mu dawać. Oto lista najważniejszych rzeczy, których należy unikać:

Martwy, psujący się pokarm: Pająki nie są padlinożercami i nie zjedzą starej, rozkładającej się ofiary. Co więcej, zalegające w terrarium resztki mogą pleśnieć i rozwijać bakterie, zagrażając zdrowiu pająka. Zawsze usuwaj niezjedzone fragmenty owadów tuż po posiłku. Nie pozostawiaj też martwych owadów licząc, że pająk się nimi zainteresuje – zazwyczaj będą one tylko zanieczyszczać zbiornik.
Chory lub zatruty pokarm: Nigdy nie podawaj pająkowi owadów, które wyglądają na chore, ospałe czy noszą ślady chorób (np. plamy, pleśń). Unikaj również owadów, które mogły być narażone na działanie pestycydów lub innych chemikaliów (np. much złapanych w mieszkaniu, gdzie stosowano środki owadobójcze lub spalin). Owady łapane w okolicach pól uprawnych mogą być spryskane pestycydami, a te z poboczy dróg zawierać metale ciężkie – takich należy unikać. Taki pokarm to prosta droga do poważnych zatruć i chorób u pająka.
Zbyt duże lub nieodpowiednie ofiary: Nie próbuj oferować pająkowi zdobyczy znacznie od niego większej lub takiej, która może się skutecznie bronić. Duży, agresywny świerszcz, szerszeń czy nawet mysz mogą poranić, a nawet zabić pająka w walce. Zasadą jest, że rozmiar ofiary nie powinien przekraczać mniej więcej wielkości odwłoka pająka (choć u dużych gatunków ta proporcja bywa większa). Lepiej dać dwie mniejsze muchy niż jednego ogromnego pasikonika, który może dziabnąć naszego pupila.
Nieodpowiednie „ludzkie” jedzenie: Wbrew czasem spotykanym żartom, nie karmimy pająka kawałkiem schabowego, resztkami obiadu czy owocami (wyjątkiem jest sytuacja, gdy dany gatunek faktycznie żywi się nektarem lub owocami, ale to bardzo rzadkie przypadki). Układ trawienny pająków jest wyspecjalizowany do trawienia płynnych części ciał ofiar – nie poradzi sobie z przetworzoną żywnością czy roślinnymi włóknami.
Trzymanie kilku pająków razem: Choć nie dotyczy to bezpośrednio diety, warto wspomnieć, że pająki są z natury samotnikami i absolutnie nie powinno się ich hodować wspólnie w jednym terrarium (wyjątkiem są nieliczne gatunki o potwierdzonych zdolnościach do koegzystencji). Jeśli umieścisz dwa pająki razem, prędzej czy później silniejszy potraktuje słabszego jak pokarm. Kanibalizm w świecie pająków zdarza się często – nawet samica może zjeść samca po kopulacji, a rodzeństwo bywa dla siebie zagrożeniem przy niedostatku innego pokarmu. Dlatego zawsze trzymaj każdego pająka osobno, aby uniknąć niezamierzonej uczty kosztem drugiego osobnika.
Niepotrzebne dodatki i eksperymenty: Nie podawaj pająkowi żadnych preparatów, suplementów witaminowych czy „ulepszaczy” pokarmu, jeśli nie masz pewności, że są one potrzebne i bezpieczne. Pająki przy zróżnicowanej diecie owadziej otrzymują wszystko, czego im trzeba – dodawanie posypki wapniowej lub witaminowej (stosowanej czasem u gadów) nie jest wskazane, bo może zaburzyć ich metabolizm. Również stosowanie leków na własną rękę jest ryzykowne – w razie problemów zdrowotnych lepiej skonsultować się z weterynarzem specjalizującym się w zwierzętach egzotycznych.

Przykład: kanibalizm po godach

Nocna sceneria w kącie szopy. Na środku swojej lepkiej sieci czeka większa od niego samica czarnej wdowy (Latrodectus). Ostrożnie, po wibracjach nici, zbliża się do niej znacznie drobniejszy samiec. Dochodzi do godów – samiec wykonuje rytuał zalotny, drgając siecią w odpowiedni sposób, by nie zostać pomylony z ofiarą. Samica dopuszcza go do siebie i następuje kopulacja. Gdy spełni swoją rolę, samiec próbuje oddalić się niezauważony. Jednak samica jest szybka – nim samiec zdąży się całkiem wycofać, ona rzuca się na niego. W mgnieniu oka owija go pajęczyną i wbija mu zęby jadowe. Los partnera jest przesądzony. Po chwili samiec przestaje się ruszać. Samica spokojnie zaciąga jego martwe ciało w róg sieci i zaczyna je zjadać. Zyskała w ten sposób cenny posiłek pełen białka, który wykorzysta do produkcji jaj. Samice wielu pająków intensywnie polują i objadają się przed złożeniem kokonu – zgromadzone zapasy pozwalają im później czuwać nad potomstwem nawet przez tygodnie, często bez polowania w tym okresie. W świecie pająków takie zachowanie wcale nie należy do rzadkości – z punktu widzenia samicy, niedawny partner staje się kolejną zdobyczą, dzięki której jej przyszłe potomstwo będzie miało większe szanse na przeżycie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Poniżej odpowiedzi na kilka często pojawiających się pytań dotyczących żywienia pająków:

Jak często trzeba karmić pająka? Częstotliwość karmienia zależy od wieku pająka. Młode, rosnące osobniki karmimy co 2–3 dni, natomiast dorosłe pająki zazwyczaj raz na tydzień lub nawet rzadziej. Ważne, by obserwować odwłok – jeśli jest mocno napięty i duży, to znak, że pająk jest najedzony i można zrobić dłuższą przerwę. Każdy gatunek może mieć nieco inne tempo metabolizmu, dlatego najlepszą wskazówką jest właśnie wygląd i zachowanie konkretnego osobnika.

Co jedzą ptaszniki (duże pająki)? Ptaszniki jedzą głównie różne owady (świerszcze, karaczany, szarańcze, larwy owadów). Większe osobniki mogą okazjonalnie zjeść małego gryzonia (np. oseska myszy), małą żabę czy jaszczurkę, ale podstawą diety zawsze powinny pozostać bezkręgowce. W hodowli ptaszników najlepiej sprawdzają się duże świerszcze i karaczany jako główny pokarm (są pożywne i bezpieczne). Nie ma potrzeby karmienia ptaszników np. surowym mięsem – lepiej podać im żywego owada, który pobudzi instynkt łowiecki.

Czy pająki piją wodę? Tak, pająki również potrzebują wody, choć większość płynów czerpią ze swoich ofiar. W terrarium warto zapewnić im mały pojemniczek ze świeżą wodą lub regularnie zraszać, aby mogły się napić. Duże ptaszniki powinny zawsze mieć miseczkę z wodą, bo przy swojej masie potrzebują też więcej płynów do prawidłowego funkcjonowania.

Czy pająki jedzą inne pająki? Zdarza się to dość często. Większość pająków nie zawaha się zjeść mniejszego przedstawiciela własnego gatunku czy innego gatunku pająka, jeśli nadarzy się okazja. To dlatego nie wolno trzymać dwóch pająków razem – silniejszy może zjeść słabszego. W naturze także dochodzi do takich sytuacji: np. w gęstej populacji pająków na małej przestrzeni szybko zaczną się one nawzajem eliminować, jeśli zabraknie innego pokarmu. Przykładem kanibalizmu jest też sytuacja, gdy samica pająka po kopulacji zjada samca (to dość znane zjawisko u niektórych gatunków, np. czarnych wdów czy modliszek – choć modliszka to nie pająk, lecz owad, mechanizm jest podobny).

Skąd wiadomo, że pająk jest głodny? Głodny pająk staje się bardziej aktywny i czujny. Jeśli zwykle skryty w kryjówce pająk nagle zaczyna wędrować po terrarium, wspinać się po ściankach i intensywnie reaguje na ruch, to znak, że może szukać pożywienia. Innym wskaźnikiem jest wygląd odwłoka – u głodnego pająka bywa on pomniejszony, pomarszczony lub zapadnięty. Te sygnały sugerują, że pora na posiłek.

Znalazłem małego pająka – czym go nakarmić? Dzikie pająki domowe na ogół nie wymagają dokarmiania – same łowią drobne owady obecne w otoczeniu. Jeśli jednak chcesz spróbować nakarmić znalezionego malucha, możesz podsunąć mu bardzo małego owada, np. muszkę owocówkę lub komara. Upewnij się, że owad nie był opryskany żadnym środkiem chemicznym. Wiele malutkich pajączków zadowoli się też drobnym kawałkiem martwego owada (np. muchy) – wyssą z niego płyny. Pamiętaj, że najlepszym rozwiązaniem dla znalezionego pająka jest wypuszczenie go na wolność w bezpiecznym miejscu. Przetrzymywanie dzikiego pająka w słoiku przez dłuższy czas nie jest dla niego dobre – może cierpieć z braku odpowiedniej wilgotności czy pożywienia. Dlatego najlepiej pozwolić mu polować samodzielnie na wolności, zgodnie z jego naturą.

Czy pająk mógłby zjeść człowieka? Nie – żaden pająk nie jest w stanie upolować ani skonsumować człowieka. Nawet największe ptaszniki ważą zaledwie kilkaset gramów i polują na ofiary wielkości małych gryzoni. Oczywiście bardzo jadowite gatunki mogą ugryźć człowieka i spowodować ból czy objawy zatrucia, ale to zupełnie inna kwestia niż „zjedzenie”. Nawet w horrorach filmowych, gdzie pojawiają się gigantyczne pająki, jest to czysta fikcja – w rzeczywistości pająki nie rosną do rozmiarów pozwalających polować na ludzi. Można być spokojnym – z punktu widzenia pająka jesteśmy zdecydowanie za dużym i groźnym celem.

Dlaczego mój pająk nie chce jeść? Najczęstsze powody braku apetytu u pająka to zbliżająca się wylinka (pająk wtedy pości), sytość (jest najedzony na zapas i robi przerwę) albo stres/nieodpowiednie warunki (np. za zimno lub za sucho w otoczeniu). Jeśli pająk nie je od dłuższego czasu, sprawdź temperaturę i wilgotność w terrarium oraz upewnij się, że nie zaczyna linienia (objawy to apatia, ciemniejący odwłok). Pająk może nie jeść nawet przez kilka tygodni i wciąż być zdrowy – ważne, by miał dostęp do wody i nie wykazywał oznak skrajnego wychudzenia.

Pająki w domu i ogrodzie – naturalni pogromcy szkodników

Na koniec warto wspomnieć o pająkach, które wcale nie są hodowane, a jednak mieszkają z nami pod jednym dachem. Wiele osób zastanawia się, co jedzą pająki domowe, które pojawiają się w kątach mieszkań czy na strychach. Odpowiedź jest prosta: żywią się one tymi małymi stworzeniami, których nie chcemy mieć w naszych domach. Do typowych „lokatorów” należą np. kątniki z rodzaju Tegenaria (duże, brązowe pająki biegające nocą po ścianach) oraz nasoszniki trzęście (Pholcus phalangioides, długonogie pajączki pod sufitami). Oba te gatunki są dla człowieka niegroźne, a wyłapują sporo owadzich intruzów. Pająki zasiedlające nasze otoczenie polują na różne szkodniki i owady latające. W domu ich menu stanowią przede wszystkim muchy, komary, meszki, mole ubraniowe, a także karaczany (prusaki), rybiki cukrowe czy mrówki, jeśli tylko nadarzy się okazja. Dzięki temu pająk w rogu sufitu tak naprawdę działa na naszą korzyść – redukuje populacje insektów, które są dla nas uciążliwe. Można powiedzieć, że to taki cichy sprzymierzeniec w walce z domowymi insektami.

Podobnie w ogrodzie czy na działce, pająki tępią mszyce (nie bezpośrednio jedząc je, ale polując na owady żywiące się roślinami), muchówki, małe chrząszcze i inne szkodniki. Każdy ogród pełen pająków będzie z reguły mniej nękany przez plagę komarów czy innych gryzących owadów. To naturalny, ekologiczny sposób na utrzymanie równowagi. Nawet pojedynczy pająk przez kilka tygodni potrafi upolować dziesiątki owadów – a w skali całego lata populacja pająków w ogrodzie eliminuje setki szkodników. To darmowa, naturalna „ochrona roślin”.

Oczywiście pająki bywają dla wielu ludzi nieproszonymi gośćmi i budzą lęk. Warto jednak spojrzeć na nie przychylniejszym okiem, wiedząc, że ich obecność oznacza mniej much czy komarów. Dla pająka my sami nie stanowimy zdobyczy ani pokarmu – wręcz przeciwnie, to my często stanowimy dla niego zagrożenie. Jeśli nie cierpisz widoku pająka w domu, zamiast go zabijać, można go delikatnie odłowić do słoika i wynieść na zewnątrz. Przyrodzie wyjdzie to na dobre – a i Ty pozbędziesz się intruza z mieszkania w humanitarny sposób. Pamiętajmy, że pająki to ważna część naturalnego świata i nawet pod naszym dachem pełnią pożyteczną rolę.

Przykład: polowanie pająka domowego

Jest ciepły letni wieczór. W kącie nieoświetlonego sufitu czai się niewielki szarobrązowy pająk – to kątnik, który uwił nieregularną sieć między belkami. W powietrzu brzęczy mucha zwabiona światłem lampy. Owad nieostrożnie zbliża się do pajęczyny i nim się spostrzeże, wpada w lepkie nitki. Sieć drży – dla pająka to sygnał alarmowy. Błyskawicznie rusza do ofiary. Mucha szamocze się desperacko, ale każdy ruch oplątuje ją coraz mocniej pajęczyną. Pająk zręcznie podbiega i kilkoma zamaszystymi ruchami nóg owija zdobycz dodatkową porcją nici, unieruchamiając ją całkowicie. Następnie zadaje decydujące ukąszenie – wstrzykuje jad. Po kilkunastu sekundach mucha cichnie. Drapieżnik cierpliwie czeka, aż toksyny zrobią swoje. Gdy ofiara jest już martwa i zaczyna się rozkładać pod wpływem enzymów trawiennych zawartych w jadzie, pająk przystępuje do posiłku. Przez kolejne minuty będzie powoli wysysał upłynnione wnętrzności muchy, zostawiając tylko pusty chitynowy szkielet. W ciszy letniej nocy, wysoko pod dachem, rozegrała się właśnie mała przyrodnicza drama – zwyczajna i niezwykła zarazem, bo będąca częścią odwiecznego cyklu natury.

Ciekawostki o pająkach i ich diecie

Największe pająki jedzą małe zwierzęta: Największy na świecie gatunek pająka, ptasznik goliat (Theraphosa blondi), potrafi upolować małe gryzonie, żaby, a nawet młode ptaki. Mimo nazwy „jedzący ptaki”, takie zdobycze nie są codziennością w jego diecie – głównie żywi się dużymi owadami i dżdżownicami – ale sam fakt, że pająk jest w stanie zjeść zwierzę kręgowe, robi wrażenie. Zanotowano nawet przypadki, że duży pająk upolował małego ssaka – np. w Australii sfotografowano pająka z rodziny spachaczowatych (tzw. huntsman) niosącego zabitego oposka karłowatego! Oczywiście takie sytuacje należą do rzadkości, ale pokazują możliwości największych pajęczaków.
Pająki piją swoje ofiary: Sposób jedzenia pająków bardzo różni się od naszego. Pająk nie przeżuwa kawałków pokarmu, lecz trawi ofiarę na zewnątrz swojego ciała. Gdy upoluje owada, najpierw wstrzykuje w niego enzymy trawienne i jad, które rozpuszczają tkanki ofiary. Następnie pająk wysysa powstały „koktajl” z wnętrza ciała ofiary, pozostawiając tylko pusty chitynowy oskórek. Dlatego po uczcie pająka często znajdujemy jedynie suchy „zwłok” owada przypominający wydmuszkę – wszystko, co wartościowe, zostało wypite. Ta metoda żywienia jest bardzo wydajna – pająk unika połykania nieprzydatnych, twardych elementów (np. pancerzyków owadów), dzięki czemu przyswaja jedynie wartościowy, skoncentrowany pokarm.
Rekordowe głodówki: Pająki słyną z tego, że potrafią długo wytrzymać bez jedzenia. W niesprzyjających warunkach, gdy brakuje ofiar, wiele gatunków przechodzi w stan spoczynku i miesiącami obywa się bez posiłku. Zanotowano przypadki ptaszników, które przeżyły ponad dwa lata bez żadnego pokarmu, wykorzystując minimalne zasoby energii. Ciekawostką jest, że u dojrzałych samców wielu gatunków (np. ptaszników) obserwuje się spadek apetytu – po ostatniej wylince często w ogóle przestają jeść, poświęcając resztę życia na poszukiwanie samicy. Oczywiście w domowej hodowli nie należy testować takich rekordów – to sytuacje ekstremalne – ale pokazują one, jak wydajny metabolizm mają te zwierzęta.
Czy pająki bywają wegetarianami? Choć przytłaczająca większość pająków to mięsożercy, naukowcy odkryli nieliczne przykłady pająków, które uzupełniają dietę pokarmem roślinnym. Przykładem jest pewien gatunek skakunowatych z Ameryki Środkowej, który znany jest z tego, że chętnie zlizuje nektar z liści akacji. W ciepłych regionach świata zaobserwowano pająki posilające się także pyłkiem kwiatowym czy sokiem z owoców. Co ciekawe, skakun Bagheera kiplingi z Meksyku i Kostaryki uchodzi za pierwszego znanego pająka, którego dieta w przeważającej części składa się z pokarmu roślinnego – zjada on specjalne struktury wytwarzane przez roślinę akacji. Mimo to nawet on nie pogardzi owadem, gdy trafi się okazja.
Ofiara z matczynej miłości: U niektórych gatunków pająków dochodzi do niezwykłego zjawiska – matka staje się pierwszym posiłkiem swojego potomstwa. Samica po wykluciu młodych stopniowo wyniszcza własny organizm, a młode pajączki zjadają jej tkanki, czerpiąc z nich składniki odżywcze. Takie zachowanie, zwane matryfagią, zaobserwowano m.in. u pająków z rodzaju Stegodyphus. To skrajny przykład rodzicielskiego poświęcenia w świecie przyrody.
Gdy pająk staje się ofiarą: Choć pająki to sprawni myśliwi, również one mają swoich naturalnych wrogów. Dla wielu ptaków, jaszczurek czy żab pająki są po prostu częścią menu. Istnieje nawet pewna tropikalna osa (zwana potocznie tarantula hawk), która specjalizuje się w polowaniu na duże ptaszniki. Owad ten atakuje pająka, paraliżuje go żądłem, a następnie składa na nim jaja. Larwa osy rozwija się wewnątrz wciąż żywego, sparaliżowanego pająka, żywiąc się jego tkankami. Natura bywa brutalna – nawet dla tak groźnych drapieżników jak pająki.
Pajęczy jadłospis a człowiek: W niektórych kulturach to pająki stają się pożywieniem – dla ludzi! Przykładowo w Kambodży lokalnym przysmakiem są smażone duże tarantule. Choć dla wielu osób jest to nie do pomyślenia, mieszkańcy regionu Angkor od lat spożywają pająki, które rzekomo „smakują jak krab lub orzechy”. Ta ciekawostka pokazuje, że pytanie „kto kogo zjada” bywa przewrotne – czasem to człowiek zjada pająka, choć znacznie częściej to pająk zjada drobne stworzenia.

Jak widać, świat pająków i ich zwyczajów żywieniowych jest niezwykle bogaty oraz pełen niespodzianek. Od drobnych muszek po małe ssaki – pajęcze menu niejedno ma imię. Zgłębiając informacje o tym, co je pająk, nie tylko zaspokajamy własną ciekawość, ale też lepiej rozumiemy te fascynujące stworzenia i ich rolę w ekosystemie. Pozwólmy więc pająkom wypełniać ich pożyteczną misję – w naszych domach, ogrodach i wszędzie tam, gdzie pomagają utrzymać równowagę w przyrodzie. Dlatego następnym razem, gdy zobaczysz pająka w swoim otoczeniu, pamiętaj, że ten mały łowca pełni ważną funkcję – poluje na insekty, które nam często przeszkadzają.

arachnids-market.com