Euophrys menemerella to niewielki skakun, czyli pająk z rodziny Salticidae, notowany głównie w Europie i części zachodniej Palearktyki. Nie jest to ptasznik ani „miniaturowy tarantul”, lecz aktywny dzienny drapieżnik polujący wzrokiem, bez budowania sieci łownej do chwytania ofiar. Jak u innych skakunów, jego biologia łączy bardzo dobry jak na pająka wzrok, precyzyjne skoki i złożone zachowania rozrodcze, ale szczegóły wyglądu, siedliska i identyfikacji trzeba odnosić właśnie do tego gatunku, a nie do całej rodziny. Euophrys menemerella jest przy tym taksonem, którego rozpoznanie bywa trudne bez dobrej dokumentacji fotograficznej, informacji o pochodzeniu i cech narządów rozrodczych.
Euophrys menemerella – czym jest ten skakun i co go wyróżnia?
Euophrys menemerella jest gatunkiem skakuna należącego do rodziny Salticidae, jednej z najbardziej zróżnicowanych rodzin pająków na świecie. Salticidae to skakuny: pająki o czterech parach oczu, z wyraźnie powiększonymi oczami przednio-środkowymi, które odpowiadają za szczegółowe widzenie. Nie należy ich mylić z pogońcami, kątnikami, wałęsakami, kosarzami, roztoczami ani owadami.
W obrębie systematyki Euophrys menemerella zalicza się do rodzaju Euophrys. Pozycja rodzaju w wyższych rangach bywała w literaturze ujmowana nieco odmiennie wraz z kolejnymi rewizjami taksonomicznymi, ale sam gatunek jest stabilnie wiązany z grupą małych, naziemno-naskalnych lub związanych z murami skakunów o dość stonowanym ubarwieniu. U wielu przedstawicieli tego rodzaju o identyfikacji decyduje nie kolor, lecz drobne cechy budowy samczych nogogłaszczków i samiczej epigyne. Epigyne to zewnętrzna część aparatu kopulacyjnego samicy, a bulbusy to zgrubiałe końcowe części nogogłaszczków dojrzałego samca, magazynujące nasienie.
Dostępne dane wskazują, że Euophrys menemerella jest gatunkiem niewielkim, zwykle spotykanym na nasłonecznionych powierzchniach pionowych i skalnych, a także na murach, kamieniach i ścianach budynków. To ważne, bo wiele osób wyobraża sobie skakuny wyłącznie jako kolorowe pająki tropikalne żyjące na liściach. Tymczasem ten gatunek lepiej wpisuje się w obraz małego, dobrze kamuflującego się łowcy strefy umiarkowanej.
Po jakich cechach rozpoznaje się Euophrys menemerella i skąd biorą się różnice między osobnikami?
Rozpoznanie Euophrys menemerella w terenie opiera się przede wszystkim na połączeniu kilku cech: bardzo małych rozmiarów, zwartej sylwetki, krótkich odnóży typowych dla drobnych skakunów, wzoru na głowotułowiu i odwłoku oraz siedliska. Głowotułów, czyli prosoma, jest stosunkowo wysoki i krótki; mieści oczy, aparat gębowy, odnóża i nogogłaszczki. Odwłok, czyli opistosoma, bywa owalny i pokryty włoskami oraz delikatnym rysunkiem z jaśniejszych i ciemniejszych partii.
Ubarwienie zwykle mieści się w zakresie brązów, szarości, czerni i beżów. Takie barwy nie są „nudne” biologicznie: pomagają wtapiać się w tło kamienia, tynku, kory albo suchej roślinności. Część kontrastów może wynikać nie tylko z pigmentu, ale też z mikroskopowej budowy włosków odbijających światło inaczej pod różnym kątem. Świeżo po linieniu osobniki często wyglądają nieco jaśniej lub czyściej rysunkowo niż przed kolejną wylinką.
Różnice między osobnikami zależą od:
- stadium rozwoju – młode bywają mniej kontrastowe i trudniejsze do oznaczenia,
- płci – dojrzałe samce mają silniej zaznaczone bulbusy na nogogłaszczkach,
- kondycji i stopnia odwodnienia – odwłok może być pełniejszy lub smuklejszy,
- świeżości po linieniu,
- oświetlenia i jakości zdjęcia,
- lokalnej zmienności populacyjnej.
W praktyce identyfikacja na podstawie pojedynczego zdjęcia bywa niepewna. U drobnych skakunów z rodzaju Euophrys granice wizualnego oznaczania są realne, a profesjonaliści często potwierdzają wynik przez analizę narządów kopulacyjnych w powiększeniu.
Budowa ciała, wzrok i orientacja przestrzenna
Euophrys menemerella ma osiem odnóży krocznych, nogogłaszczki służące do manipulowania pokarmem i udziału w rozrodzie oraz szczękoczułki zakończone pazurami jadowymi. Jak wszystkie pająki, posiada kądziołki przędne w tylnej części odwłoka i wytwarza jedwab, ale nie buduje z niego typowej sieci łownej do chwytania ofiar. Jedwab służy przede wszystkim do wykonywania schronień, kokonów jajowych, oprzędu do linienia i nici asekuracyjnej. Ta ostatnia ogranicza ryzyko upadku podczas skoku i może umożliwiać powrót na wcześniejszą powierzchnię.
Najważniejszą cechą skakunów są oczy. U Euophrys menemerella, podobnie jak u innych Salticidae, duże oczy przednio-środkowe dają wysoką rozdzielczość obrazu na mały dystans i pozwalają śledzić poruszający się obiekt. Pozostałe oczy poszerzają pole widzenia i pomagają wychwytywać ruch. Pająk nie obraca gałek ocznych jak człowiek, ale może poruszać wewnętrznymi strukturami oka, co poprawia śledzenie celu.
Określenie „doskonały wzrok” warto rozumieć ostrożnie. To wzrok bardzo dobry jak na pająka, szczególnie przy dziennym świetle, ale nie identyczny z ludzkim. W słabym oświetleniu sprawność polowania i orientacji spada. Uzupełnieniem wzroku są włoski czuciowe, narządy szczelinowe odbierające mikronaprężenia oskórka oraz receptory rejestrujące drgania podłoża i ruch powietrza.
Siedlisko, rozmieszczenie i aktywność dobowa
Dostępne opracowania i obserwacje terenowe wskazują, że Euophrys menemerella występuje w Europie oraz w części regionów zachodniej Palearktyki. Dokładne granice rozmieszczenia mogą być lokalnie niedoszacowane, bo małe skakuny są łatwe do przeoczenia i nie wszędzie badane z taką samą intensywnością. Gatunek notowano z obszarów o klimacie umiarkowanym, często na siedliskach ciepłych i nasłonecznionych. W Polsce bywa wykazywany, ale rozmieszczenie krajowe nie należy do najlepiej znanych dla przeciętnego obserwatora terenowego i wymaga weryfikacji aktualnymi danymi regionalnymi.
Skakun ten spotykany jest na:
- skałach i kamieniach,
- murach i ścianach budynków,
- pniach i korze drzew,
- suchych, dobrze nasłonecznionych powierzchniach pionowych.
To gatunek głównie dzienny. Większość dobrze poznanych skakunów poluje za dnia, ale poziom aktywności zależy od temperatury, nasłonecznienia, wiatru i dostępności ofiar. Euophrys menemerella nie musi być stale widoczny na otwartej powierzchni. Po okresie aktywności chowa się w jedwabnym schronieniu, zwykle płaskim, przymocowanym do szczeliny, spodniej części kamienia, za fragmentem kory albo w załamaniu muru. Taki oprzęd służy odpoczynkowi, przeczekaniu gorszych warunków, linieniu i składaniu jaj.
Ruch, skakanie i polowanie
Poruszanie się Euophrys menemerella obejmuje spokojny chód, krótkie biegi oraz skoki. Skok u skakunów nie polega wyłącznie na pracy mięśni kończyn. Duże znaczenie ma szybka zmiana ciśnienia hemolimfy, czyli płynu krążącego w ciele stawonoga, która pomaga rozprostować odnóża. Wiele osobników przed skokiem zatrzymuje się, ocenia odległość i dopiero potem wykonuje ruch. Długość skoku zależy od wielkości osobnika, temperatury, rodzaju podłoża i celu ruchu, dlatego nie ma jednej uniwersalnej liczby dla całego gatunku.
Euophrys menemerella poluje aktywnie. Nie czeka w sieci na zdobycz, lecz wyszukuje drobne stawonogi wzrokiem, podchodzi ostrożnie i atakuje z małej odległości. Ofiarę chwyta szczękoczułkami, a jad służy przede wszystkim do jej unieruchomienia. Następnie zachodzi trawienie zewnętrzne: enzymy upłynniają tkanki ofiary, które pająk pobiera.
W naturze dieta obejmuje zapewne drobne owady i inne małe stawonogi odpowiednie do rozmiaru pająka. Młode wybierają mniejsze ofiary niż dorosłe. Sporadyczne polowanie na inne pająki jest biologicznie możliwe, ale nie ma podstaw, by uznawać ten gatunek za wyspecjalizowanego araneofaga. Apetyt zmienia się zależnie od temperatury, kondycji i fazy linienia; odmowa pokarmu tuż przed wylinką nie musi oznaczać choroby.
Rozwój, linienie i długość życia
Jak inne pająki, Euophrys menemerella rośnie skokowo, przechodząc kolejne linienia. Osobnik juwenilny, czyli młody i niedojrzały płciowo, buduje oprzęd i okresowo zrzuca stary oskórek. Przed linieniem obserwuje się zwykle spadek aktywności, ukrywanie się, zaprzestanie jedzenia i dłuższe przebywanie w schronieniu. W tym czasie nie należy niepokoić zwierzęcia.
Świeżo po wylince nowy oskórek, szczękoczułki i pazury jadowe są miękkie. Dopiero po ich stwardnieniu pająk wraca do normalnego polowania. Młode osobniki linieją częściej niż dorosłe, ale tempo zależy od temperatury, ilości pokarmu i warunków środowiskowych. Utracona część odnóża może częściowo odrosnąć przy kolejnych linieniach, choć regeneracja bywa niepełna i nieraz wymaga więcej niż jednej wylinki.
Długość życia tego gatunku nie jest tak dobrze udokumentowana jak u popularnych skakunów hodowlanych. Rozsądnie można przyjąć, że jest to krótko żyjący pająk o cyklu liczonym zwykle w miesiącach do około 1 roku lub nieco dłużej, zależnie od płci i warunków. Samice wielu skakunów żyją przeciętnie dłużej od samców, ale różnica ta nie osiąga zwykle skali znanej z ptaszników.
Rozmnażanie, dymorfizm płciowy i różnice wieku
Dymorfizm płciowy, czyli różnice wyglądu między samicą a samcem, u Euophrys menemerella nie jest tak widowiskowy jak u niektórych tropikalnych skakunów, ale wciąż istotny diagnostycznie. Dorosły samiec ma powiększone bulbusy na nogogłaszczkach, wyglądające jak drobne rękawice bokserskie. Samica ma epigyne o budowie istotnej dla identyfikacji gatunku, ale zwykle trudnej do oceny bez powiększenia.
Młode osobniki są zazwyczaj bardziej jednolite, drobniejsze i trudniejsze do oznaczenia niż dorosłe. Podrostki mogą zdradzać zarys przyszłego wzoru, lecz ustalenie płci na wczesnym etapie często pozostaje niepewne. Dopiero późniejsze stadia rozwojowe pozwalają ostrożniej ocenić płeć na podstawie nogogłaszczków samca lub proporcji ciała.
Zachowania godowe u skakunów opierają się na sygnałach wzrokowych i drganiach podłoża. Badania behawioralne dla całej rodziny Salticidae sugerują, że sekwencje ruchów odnóży, ustawienia ciała i wibracji są ważne dla rozpoznania partnera i uniknięcia pomylenia zalotów z próbą ataku. U Euophrys menemerella należy oczekiwać takiego modelu komunikacji, choć nie jest to gatunek znany z tak spektakularnych „tańców” jak niektóre australijskie Maratus.
Po kopulacji samica składa jaja w jedwabnym schronieniu. Liczba jaj i czas rozwoju zależą od wieku, wielkości i kondycji samicy oraz temperatury otoczenia, dlatego bezpieczniej mówić o zakresie typowym dla małych skakunów niż o jednej liczbie. Samica może przebywać przy złożu, pilnując kokonu, ale nie należy automatycznie przypisywać temu gatunkowi rozwiniętych zachowań społecznych.
Najważniejsze informacje o Euophrys menemerella
| Cecha | Typowa wartość lub opis | Podstawa ustaleń | Ciekawostka |
|---|---|---|---|
| Ranga taksonu | Gatunek z rodzaju Euophrys | Opis taksonomiczny, rewizje systematyczne | Nazwy rodzajowe u skakunów bywały korygowane po nowych analizach |
| Rodzina | Salticidae, czyli skakuny | Badania anatomiczne i molekularne | To jedna z najbogatszych gatunkowo rodzin pająków |
| Typowy rozmiar | Bardzo mały skakun, zwykle około 3–5 mm długości ciała | Pomiary okazów, opisy gatunkowe | Długość ciała jest bardziej użyteczna niż rozpiętość odnóży |
| Ubarwienie | Brązowe, szarawe, czarniawe, z delikatnym wzorem | Obserwacje terenowe, opisy morfologiczne | Stonowane barwy poprawiają kamuflaż na murach i skałach |
| Siedlisko | Powierzchnie nasłonecznione: kamienie, mury, kora, ściany | Obserwacje terenowe | Niewielkie rozmiary pozwalają wykorzystywać drobne szczeliny jako schronienia |
| Tryb aktywności | Głównie dzienny | Obserwacje terenowe, porównanie z blisko spokrewnionymi gatunkami | Skuteczność polowania zależy od światła bardziej niż u wielu pająków nocnych |
| Sposób polowania | Aktywne podkradanie i krótki skok na ofiarę | Badania behawioralne nad Salticidae, obserwacje hodowlane | Przed skokiem zwykle używa nici asekuracyjnej |
| Różnice płci | Dojrzały samiec z wyraźnymi bulbusami, samica z epigyne ważną diagnostycznie | Badania anatomiczne, opisy taksonomiczne | U młodych osobników płeć bywa niemożliwa do pewnego ustalenia |
Znaczenie cech budowy i zachowania w praktyce biologicznej
Małe rozmiary, krótka sylwetka i neutralne ubarwienie Euophrys menemerella mają wyraźny sens ekologiczny. Taki pająk łatwiej ukrywa się w mikroszczelinach i lepiej wtapia w podłoże niż większe, mocniej kontrastowe skakuny. Duże oczy przednio-środkowe umożliwiają dokładne namierzenie zdobyczy i ocenę dystansu, co jest kluczowe przy polowaniu skokowym. Szerokie pole detekcji ruchu z pozostałych oczu poprawia szanse wczesnego wykrycia drapieżnika.
Jedwabne schronienie nie zastępuje sieci łownej, ale chroni podczas odpoczynku, linienia i składania jaj. Drobne włoski i szczecinki czuciowe działają jak system wczesnego ostrzegania przed dotykiem, ruchem powietrza i drganiami podłoża. Z kolei specyficzna budowa nogogłaszczków i epigyne pełni podwójną rolę: pozwala na skuteczną kopulację oraz umożliwia arachnologom odróżnianie bardzo podobnych gatunków.
Porównanie z podobnymi lub mylonymi skakunami
Euophrys frontalis to jeden z najbliższych europejskich punktów odniesienia. Bywa bardziej znany i również jest niewielkim, stonowanie ubarwionym skakunem. Różnice między nim a Euophrys menemerella wymagają jednak ostrożności, bo wzór ciała może się częściowo nakładać, a pewne oznaczenie często opiera się na narządach rozrodczych.
Pseudeuophrys lanigera bywa spotykany na budynkach i w środowisku synantropijnym, przez co może zostać pomylony z drobnym Euophrys. Zwykle ma jednak nieco inny pokrój, proporcje oraz układ owłosienia i rysunku. W dodatku należy do innego rodzaju, mimo podobnego „miejskiego” stylu życia.
Attulus pubescens to kolejny mały skakun spotykany na murach i nasłonecznionych powierzchniach. Amatorzy często mylą go z przedstawicielami Euophrys, bo oba taksony są małe, szarawe i aktywne za dnia. Różnią się jednak bardziej szczegółową budową ciała i genitaliów, a także nieco inną sylwetką.
Menemerus semilimbatus jest znacznie łatwiejszy do zauważenia i często kojarzony ze ścianami budynków. Bywa jednak wyraźnie większy i inaczej zbudowany niż Euophrys menemerella. Sama obecność na murze nie wystarcza więc do identyfikacji gatunku.
Mity i nieporozumienia
- Nie każdy mały pająk z dużymi oczami to Euophrys menemerella. W Europie występuje wiele podobnych skakunów.
- To nie jest owad. Ma osiem odnóży krocznych, a nie sześć.
- Nie buduje sieci łownej jak kątnik. Jedwab służy głównie do schronienia i zabezpieczenia.
- Nie jest „agresywny”. Wobec człowieka zwykle wybiera ucieczkę, zastygnięcie lub schowanie się.
- Ukąszenie nie ma dużego znaczenia medycznego. Jad służy przede wszystkim do obezwładniania małych ofiar, choć indywidualne reakcje skórne zawsze mogą się różnić.
- Nie nadaje się automatycznie do trzymania grupowego. Skakuny to zwykle samotne drapieżniki, a kanibalizm jest możliwy.
Jak arachnolodzy badają i klasyfikują ten gatunek?
Arachnolodzy identyfikują Euophrys menemerella przez połączenie morfologii, danych lokalizacyjnych i porównań z materiałem referencyjnym. Podstawą są oględziny prosomy, opistosomy, wzoru owłosienia, proporcji odnóży oraz przede wszystkim narządów rozrodczych. U samca analizuje się kształt bulbusu i embolusa, czyli cienkiego elementu przenoszącego nasienie. U samicy bada się epigyne i wewnętrzny układ przewodów kopulacyjnych.
Współczesna klasyfikacja bywa wspierana badaniami molekularnymi, które pomagają sprawdzać pokrewieństwa i wykrywać przypadki, gdy podobne zewnętrznie osobniki należą do różnych linii rozwojowych. Rewizja taksonomiczna oznacza właśnie ponowną ocenę granic gatunku lub rodzaju na podstawie nowych danych. W przypadku małych skakunów takie zmiany nie są niczym niezwykłym.
W handlu oznaczenia typu sp., cf. lub aff. mają konkretne znaczenie. Sp. oznacza nieustalony albo formalnie nieopisany gatunek danego rodzaju. Cf. sugeruje podobieństwo do wskazanego gatunku, ale bez pełnej pewności. Aff. oznacza „pokrewny, zbliżony do”. Gdyby takie oznaczenia pojawiły się przy nazwie Euophrys, nie wolno traktować ich jako pewnego potwierdzenia identyfikacji.
Podstawowe wymagania hodowlane
Euophrys menemerella nie jest jednym z najczęściej utrzymywanych skakunów, a dane hodowlane są skromniejsze niż dla popularnych taksonów egzotycznych. Jeśli jednak pojawia się w prywatnej hodowli lub jako krótkoterminowy obiekt obserwacji, należy uwzględnić jego mały rozmiar i skłonność do wykorzystywania pionowych powierzchni.
Najbezpieczniejszy jest niewielki, dobrze wentylowany pojemnik z wentylacją krzyżową, czyli otworami po bokach i u góry, zabezpieczonymi tak, by nawet drobny osobnik nie mógł się przecisnąć. Dla dorosłego wystarcza mały zbiornik, ale nie skrajnie ciasny; użyteczna wysokość jest ważniejsza niż sama pojemność. Otwieranie od przodu lub z boku bywa praktyczniejsze niż od góry, bo skakun często buduje oprzęd pod pokrywą.
Wyposażenie powinno obejmować cienkie gałązki, fragment kory, korek, pionowe elementy i bezpieczne miejsca do budowy schronienia. Podłoże może być skromne, lekko pomagające utrzymać mikroklimat, ale wiele czasu pająk spędzi ponad nim. Należy unikać stale mokrego, zalanego środowiska i zastoju powietrza.
Temperatura pokojowa w umiarkowanym zakresie zwykle jest odpowiednia; przegrzanie małego pojemnika stanowi większe ryzyko niż umiarkowany chłód. Nie należy wystawiać zbiornika na bezpośrednie słońce ani stawiać go bez kontroli na macie grzewczej. Dzienny rytm światła jest ważny, bo skakuny wykorzystują wzrok do orientacji i polowania, ale intensywne lampy czy UV nie są automatycznie konieczne.
Nawadnianie najlepiej realizować oszczędnie: przez okazjonalne podanie kropli na ściance lub elemencie wystroju, z której pająk może spijać wodę. Higrometr w bardzo małym pojemniku może podawać mało reprezentatywne wartości, dlatego lepiej obserwować tempo wysychania, kondycję odwłoka i wentylację niż trzymać się jednej liczby procentowej.
W hodowli odpowiednie są drobne owady karmowe dobrane do stadium rozwoju: muszki Drosophila, małe muchówki i inna bardzo drobna karmówka. Ofiara powinna być zauważalna i niezbyt duża. Niezjedzony pokarm trzeba usuwać, szczególnie przed linieniem. Ze względu na wielkość i szybkość tego skakuna przenoszenie najlepiej wykonywać pojemnikiem przechwytującym i miękkim pędzelkiem, bez chwytania palcami.
Ciekawostki
- Euophrys menemerella należy do grupy skakunów, które częściej imponują precyzją niż jaskrawym kolorem.
- U bardzo małych skakunów wzór włosków bywa ważniejszy diagnostycznie niż tło barwne.
- Skakun może długo obserwować ofiarę, zanim wykona krótki atak.
- Jedwab skakunów nie służy głównie do budowy sieci łownej, lecz do zabezpieczania własnego ciała i potomstwa.
- Na pionowych powierzchniach skakun korzysta zarówno z przyczepności stóp, jak i z asekuracji jedwabnej.
- Młode osobniki mogą wyglądać na „inne gatunkowo”, choć to tylko wcześniejsze stadium tego samego gatunku.
- W terenie łatwiej zauważyć ruch skakuna niż sam jego kontur, bo kamuflaż działa bardzo skutecznie.
- Profesjonalne oznaczenie wielu drobnych Salticidae wymaga stereomikroskopu, a nie tylko dobrego zdjęcia telefonem.
FAQ
Czy Euophrys menemerella występuje w Polsce?
Gatunek bywa wykazywany z Polski, ale dostępność pewnych i aktualnych danych regionalnych jest ograniczona dla przeciętnego odbiorcy. Przy małych skakunach część starszych oznaczeń wymagała lub nadal wymaga weryfikacji specjalistycznej.
Jak duży jest Euophrys menemerella?
To bardzo mały skakun. Typowa długość ciała mieści się zwykle w zakresie około 3–5 mm. Rozpiętość odnóży jest mniej precyzyjnym parametrem niż długość ciała i rzadziej bywa używana w diagnostyce.
Czy ten skakun buduje sieć?
Nie buduje typowej sieci łownej do chwytania ofiar. Wytwarza natomiast jedwabne schronienia do odpoczynku, linienia, składania jaj oraz nić asekuracyjną używaną podczas poruszania się i skoków.
Czy Euophrys menemerella dobrze widzi?
Tak, jak na pająka widzi bardzo dobrze, zwłaszcza w dzień. Duże oczy przednio-środkowe pozwalają mu oceniać odległość i śledzić poruszające się ofiary, ale nie oznacza to widzenia identycznego z ludzkim ani wysokiej sprawności w ciemności.
Czy można łatwo odróżnić samca od samicy?
U dojrzałych osobników bywa to możliwe. Samiec ma wyraźnie powiększone bulbusy na nogogłaszczkach, a samica epigyne istotną dla identyfikacji. U młodych osobników rozpoznanie płci często jest niepewne.
Czy Euophrys menemerella nadaje się do hodowli?
Może być utrzymywany przez doświadczone osoby, ale nie jest typowym „gatunkiem startowym”. Trudność wynika z bardzo małego rozmiaru, ryzyka ucieczki, potrzeby bardzo drobnej karmówki i ograniczonej liczby szczegółowych danych hodowlanych.
Czy ukąszenie tego skakuna jest groźne dla człowieka?
Znaczenie medyczne ukąszeń większości skakunów jest niewielkie, a ten gatunek nie jest znany z poważnych, dobrze udokumentowanych przypadków. Mimo to nie należy prowokować ukąszenia; miejscowo mogą wystąpić ból, zaczerwienienie, świąd lub obrzęk, a osoby uczulone powinny zachować szczególną ostrożność.
Dlaczego identyfikacja na zdjęciu bywa trudna?
Bo wiele drobnych skakunów ma podobne barwy i rozmiary. Pewne oznaczenie często wymaga informacji o miejscu znalezienia, dobrej jakości zdjęć z kilku stron, a nierzadko także oceny narządów rozrodczych pod powiększeniem.
