Ptasznik określany w handlu jako Chilobrachys sp. Cambodia to jeden z bardziej interesujących przedstawicieli rodzaju Chilobrachys sprowadzanych z południowo-wschodniej Azji. Choć formalna nazwa gatunkowa dla populacji z Kambodży może nie być ustalona, pająki te wzbudzają duże zainteresowanie ze względu na swoją budowę, zachowanie i wymagania hodowlane. W artykule opiszę ich występowanie, morfologię, tryb życia w naturze oraz praktyczne wskazówki dotyczące hodowli w domu, a także inne ciekawostki i zasady bezpieczeństwa.

Występowanie i zasięg

Przedstawiciele opisywani jako Chilobrachys sp. Cambodia pochodzą z obszarów południowo-wschodniej Azji, a konkretnie z terenów Kambodży oraz pobliskich regionów Laosu i Wietnamu, gdzie klimat jest tropikalny i wilgotny. Naturalne siedliska tych pająków to lasy deszczowe, regiony pagórkowate i doliny rzeczne z obfitym podszytem. W naturze preferują miejsca, gdzie podłożem jest miękka gleba umożliwiająca kopanie nor, obecność opadłych pni oraz gęsta roślinność zapewniająca zacienienie.

Zasięg występowania opisuje się zwykle jako ograniczony do kilku prowincji Kambodży, jednak brak pełnej inwentaryzacji i możliwe różnice lokalne sprawiają, że dokładna mapa distribution nie jest dopracowana — populacje są odkrywane i opisywane stopniowo. W handlu pająki te często pochodzą z odławów terenowych lub z hodowli lokalnych, co wpływa na dostępność egzemplarzy w Europie i Ameryce Północnej.

Morfologia, rozmiar i umaszczenie

Osobniki z rodzaju Chilobrachys cechują się masywną, muskularną budową, typową dla ziemnych ptaszników. W przypadku populacji z Kambodży można oczekiwać następujących parametrów:

• Rozmiar: dorosłe samice osiągają rozpiętość odnóży zazwyczaj od 12 do 18 cm; ciało (karapaks + opistosoma) ma długość kilku centymetrów (zwykle 4–7 cm). Samce są zazwyczaj smuklejsze i mniejsze, z dłuższymi odnóżami.
• Umaszczenie: barwa jest przeważnie ciemnobrązowa do prawie czarnej, z niekiedy widocznym metalicznym lub lekko niebieskawym połyskiem na nogach i karapaksie — efekt ten zależy od kąta padania światła i stanu okrywy włoskowej. Młode osobniki mogą mieć jaśniejsze pręgi lub wzory, które zanikają z wiekiem.
• Budowa: mocne nogi przystosowane do kopania, szeroki karapaks i okrągła odwłok. Jak inne przedstawiciele rodzaju, Chilobrachys sp. może posiadać zestaw szczecinek strydulacyjnych (do wydawania dźwięków) oraz silne chelicery.

W odróżnieniu od wielu indyjskich i afrykańskich rodzaju tarantul, te z Azji południowo-wschodniej nie mają włosków parzących (urticating hairs) — jest to cecha wszystkich ptaszników z tego regionu.

Tryb życia i zachowanie

Ptaszniki z rodzaju Chilobrachys to przede wszystkim pająki fossorialne (kopiące). W naturze budują nory w ziemi, często wyściełając je grubą warstwą jedwabiu, który wzmacnia ściany tunelu i ułatwia wykrywanie drgań ofiary. Wielu obserwatorów notuje, że potrafią szybko i gwałtownie reagować na zagrożenia — szybkości i skoczności tych pająków nie należy lekceważyć.

Zachowanie nocturnalne: są aktywne głównie nocą, wtedy opuszczają nory, aby polować. Dieta obejmuje owady (cięższe chrząszcze, świerszcze, karaczany), a większe osobniki chętnie przyjmują drobne kręgowce (np. małe jaszczurki). Pająki te są drapieżnikami oszczędzającymi energię — polują z zaskoczenia, korzystając z zasłonienia i szybkich ataków.

Wbrew mitom, ugryzienia takich ptaszników rzadko prowadzą do poważnych komplikacji ogólnoustrojowych, ale ból bywa intensywny, a reakcje miejscowe mogą wymagać opieki medycznej. Należy pamiętać, że nie mają włosków parzących, więc ich jedyną linią obrony jest ukąszenie i ucieczka.

Hodowla w domu — praktyczny poradnik

Chilobrachys sp. Cambodia może być atrakcyjnym wyborem dla średniozaawansowanych i zaawansowanych hodowców ptaszników. Poniżej znajdują się zalecenia dotyczące wyposażenia i warunków hodowli.

Terrarium i wyposażenie

• Wybór terrarium: dla dorosłego osobnika zaleca się terrarium o wymiarach około 30–40 cm szerokości, 20–30 cm głębokości i około 25–30 cm wysokości. Kluczowa jest głęboka warstwa podłoża (15–30 cm) umożliwiająca kopanie.
• Substrat: mieszanka torfu kokosowego, torfu (peat), gliny i nieco piasku — musi być przepuszczalna, ale trzymać wilgoć. Grubość co najmniej 15–25 cm dla dorosłego pozwoli na wykopanie stabilnej nory.
• Ukrycia: kawałki korka, korzenie, kamienie i półotwarte tunele z jedwabiu stworzone przez pająka. Można dodać cienką gałąź, lecz nie jest ona konieczna — te pająki preferują horizont zamiast wspinaczki.
• Pokrywa: solidna, dobrze zamykająca się pokrywa — Chilobrachys potrafią być zwinne i uciekać przez niedomknięte otwory.

Temperatura i wilgotność

• Temperatura: optymalna w dzień 24–28°C; nocą dopuszczalne spadki do 20–22°C. W sezonie rozrodczym lub przy przyspieszaniu rozwoju młodych warto utrzymać stabilne 26–27°C.
• Wilgotność: wysoka wilgotność jest kluczowa — 70–85% wilgotności względnej. Utrzymywać wilgotność można przez częste zraszanie, użycie miseczki z wodą i utrzymanie odpowiedniego podłoża.

Karmienie i woda

• Odżywianie: dorosłe karmimy raz na 7–14 dni dużymi świerszczami, karaczanami, mącznikami lub innymi żywymi pokarmami. Młode karmi się częściej (co 3–7 dni) mniejszymi owadami.
• Woda: stale dostępna miseczka z wodą, regularnie wymieniana. Pająk może nie korzystać z miseczki codziennie, ale woda pomaga utrzymać wilgotność i jest potrzebna przy linieniu.

Obsługa, bezpieczeństwo i zdrowie

• Unikać ręcznego trzymania — jadowity (jak każdy ptasznik Old World) i defensywny charakter czynią interakcję ryzykowną.
• Do manipulacji używać narzędzi: pędzelka, pojemników, pincety. Przenoszenie do nowego terrarium najlepiej wykonywać wieczorem, kiedy pająk jest mniej aktywny.
• Regularna kontrola pod kątem pasożytów (roztocza), pleśni w podłożu i stanu skóry (pęknięcia, nieprawidłowe linienia).
• Po zakupie egzemplarza dzikiego obowiązkowa kwarantanna (kilka tygodni) i obserwacja, zwłaszcza po transporcie, który stresuje pająka i może ujawnić choroby.

Rozmnażanie i rozwój

Rozmnażanie Chilobrachys sp. Cambodia w warunkach terrarystycznych jest możliwe, ale wymaga doświadczenia. Samce dojrzewają szybciej niż samice i po ostatnim linieniu często szukają partnerki. Poniżej najważniejsze zasady:

• Przed łączeniem sprawdzić dojrzałość samca (palpy związane) i samicy (większy odwłok, przygotowanie do zniesienia sacu).
• Dojrzewające samce przenosimy do terrarium samicy na krótszy czas i obserwujemy. Samica może być bardzo agresywna; separacja powinna być łatwa i szybka.
• Po zapłodnieniu samica wytwarza kokon z jajami — wielkość i liczba jaj są zmienne; może to być od kilkudziesięciu do kilkuset jaj, choć w praktyce częściej są to dziesiątki lub kilkaset drobnych młodych.
• Samica strzeże kokonu; przemieszczać lub manipulować nim należy z dużą ostrożnością. Inkubacja trwa kilka tygodni do kilku miesięcy, zależnie od temperatury i wilgotności.
• Młode po wylince często pozostają w pobliżu matki przez pewien czas, a następnie rozpraszają się i tworzą własne nory. W hodowli pajączki zwykle odseparowuje się po pierwszej lub drugiej linieniu, aby uniknąć kanibalizmu.

Bezpieczeństwo, prawo i ochrona

Przy imporcie i handlu ptasznikami należy zwracać uwagę na źródło pochodzenia. Egzemplarze dzikie pochodzące z odłowów terenowych mogą wpływać na lokalne populacje oraz przenosić pasożyty. Wybór osobników z hodowli jest więc zalecany zarówno z powodów etycznych, jak i zdrowotnych.

Prawo dotyczące importu i handlu ptasznikami różni się w zależności od kraju. Większość gatunków ptaszników nie jest objęta konwencją CITES, ale lokalne przepisy ochronne lub zakazy eksportu mogą występować. Przed zakupem sprawdź obowiązujące przepisy i upewnij się, że sprzedawca dostarcza odpowiednie dokumenty.

W kwestii bezpieczeństwa: ugryzienie może wymagać opieki medycznej, szczególnie u osób uczulonych. Stosować podstawowe zasady higieny i aseptyki przy opiece nad terrarium.

Ciekawe informacje i obserwacje

Kilka faktów i obserwacji, które mogą zainteresować miłośników ptaszników:

• Chilobrachys sp. Cambodia potrafi wytwarzać gęste sieci z jedwabiu wokół wejścia do nory, które służą zarówno jako pułapka, jak i system detekcji drgań.
• Osobniki te są często opisywane jako „szybkie” i „reaktywne” — warto o tym pamiętać przy wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych, ponieważ pająk może wykonać gwałtowny ruch.
• W hodowlach obserwuje się zróżnicowanie ubarwienia między populacjami; niektóre egzemplarze wykazują wyraźny, metaliczny połysk, co czyni je atrakcyjnymi dla kolekcjonerów.
• Ze względu na terytorialny i samotniczy tryb życia, nie poleca się trzymania kilku osobników razem — ryzyko agresji i kanibalizmu jest wysokie.

Podsumowanie

Chilobrachys sp. Cambodia to fascynujący ptasznik reprezentujący cechy charakterystyczne dla ziemnych przedstawicieli rodzaju: silna budowa, zdolność do kopania skomplikowanych nor, skryty tryb życia i potrzeba utrzymania wysokiej wilgotności. Dla osób zainteresowanych hodowlą jest to gatunek wymagający umiarkowanego doświadczenia — trzeba zadbać o odpowiednie podłoże, temperaturę, wilgotność oraz bezpieczne warunki pracy. Wybór osobników z hodowli, właściwa kwarantanna i ostrożność przy manipulacji minimalizują ryzyko zdrowotne zarówno dla pająka, jak i opiekuna. Ze względu na niedostateczną formalną dokumentację taksonomiczną, wiele populacji opisuje się handlowo jako „sp.” — co otwiera pole do dalszych badań naukowych i obserwacji amatorskich.