Ptasznik indochiński, znany naukowo jako Cyriopagopus schmidti, to gatunek tarantuli pochodzący z regionu Azji Południowo-Wschodniej. Ten przedstawiciel grupy dawniej zaliczanej do rodzaju Haplopelma wyróżnia się typowym dla „starych świata” (Old World) zestawem cech: zamiłowaniem do kopania nor, szybkim, nerwowym temperamentem oraz brakiem włosków parzących. W poniższym artykule omówię jego zasięg, wygląd, zachowanie, wymagania hodowlane oraz inne interesujące informacje przydatne dla hobbystów i miłośników przyrody.

Występowanie i zasięg

Indochiński ptasznik występuje w regionie Indochin, głównie w południowo-wschodniej Azji. Naturalnym zasięgiem tego gatunku są przede wszystkim obszary lasów tropikalnych i monsunowych w południowym Wietnamie, północno-wschodniej części Laosu i przyległych rejonach Kambodży. Spotyka się go w strefach nizinnych i niższych partiach wzgórz, gdzie gleba jest stosunkowo miękka i pozwala na kopanie stabilnych nor.

Siedliska tego gatunku to wilgotne lasy liściaste i mieszane, często w pobliżu strumieni i terenów o wyższej wilgotności. Z powodu wycinki lasów oraz presji kolekcjonerskiej (handlu zwierzętami egzotycznymi) lokalne populacje mogą być zagrożone, dlatego przy podejmowaniu decyzji o hodowli warto zwracać uwagę na pochodzenie osobników (preferować hodowlę od rozmnożonych w niewoli).

Wygląd, rozmiar i budowa

Wygląd ptasznika z gatunku Cyriopagopus schmidti jest typowy dla przedstawicieli rodziny Theraphosidae z Azji: ciało masywne, nogi stosunkowo długie i silnie umięśnione. Dorosłe samice osiągają zwykle rozmiar (rozpiętość odnóży) w przedziale około 10–15 cm, podczas gdy samce są zazwyczaj nieco mniejsze i bardziej smukłe. Długość tułowia (karapaks + odwłok) u samic może sięgać kilku centymetrów, ale to rozpiętość odnóży jest zazwyczaj podawana przez hodowców jako miara „rozmiaru” pająka.

Ubarwienie bywa ciemne — od głębokiej brązowo-czarnej do czerni, czasem z subtelnym połyskiem lub ciepłymi tonami na nogach i karapaksie. Istnieją różnice osobnicze i lokalne odmiany barwne, ale generalnie nie jest to gatunek mocno jaskrawo ubarwiony. Cechą charakterystyczną jest mocny opatrunek włosków sensorycznych i powłoka włosków pokrywowych, które pomagają w orientacji w wąskich korytarzach nor.

Budowa anatomiczna: silne szczękoczułki (chelicery) zakończone dużymi żuwaczkami (kłami), ośmioro odnóży, para pedipalpów, które u samców przekształcają się w narządy kopulacyjne. Jak u innych „starych świata”, brak włosków parzących (urticating hairs) sprawia, że obrona opiera się głównie na szybkich atakach i ukąszeniu.

Tryb życia i zachowanie

Kopiący tryb życia to znak rozpoznawczy tego gatunku. Cyriopagopus schmidti prowadzi ziemno-norowe (fossorial) życie — buduje długie, wyściełane pajęczyną korytarze zakończone komorą mieszkalną, w której spędza większość czasu. Wejście do nory często jest zamaskowane pajęczyną i resztkami roślinnymi, co utrudnia jego wykrycie przez drapieżniki i ofiary.

Ptasznik jest zazwyczaj nocny — wychodzi na polowanie po zmroku, czając się przy wylocie nory i błyskawicznie atakując przechodzącą zdobycz. Dietę stanowią drobne owady, stawonogi, a większe osobniki chętnie przyjmują większe pokarmy, takie jak karaczany, świerszcze czy koniki polne. W naturalnych warunkach zdarza się, że chwyta małe kręgowce, ale nie jest to jego podstawowe źródło pożywienia.

Dla ludzi ważne jest, że jest to gatunek o dość temperamentalnym usposobieniu: bywa defensywny, szybki i skłonny do agresji wobec zagrożeń. Jego ukąszenie może być bolesne i wywoływać objawy miejscowe — ból, obrzęk, zaczerwienienie — a w rzadkich przypadkach reakcje ogólnoustrojowe u osób wrażliwych. Dlatego jadowity charakter należy traktować poważnie i unikać bezpośredniego kontaktu z pająkiem.

Hodowla w domu — wymagania i porady

Cyriopagopus schmidti jest ceniona wśród doświadczonych terrarystów, ale nie jest gatunkiem polecanym dla początkujących ze względu na szybki temperamentalny charakter i potencjalnie silniejszy jad. Poniżej omówione są główne aspekty prawidłowej hodowli.

Terrarium i warunki

• Wielkość: dla pojedynczej dorosłej sztuki wystarczające jest terrarium o podstawie ok. 30×30 cm i wysokości 30–40 cm; kluczowe jest zapewnienie głębokiego kryjówki (substratu) — co najmniej 20–30 cm dla dorosłych, więcej dla większych egzemplarzy.
• Substrat: mieszanka torfu kokosowego (kokos), torfu wysokiego klasy, ziemi ogrodowej bez nawozów i perlitu. Podłoże powinno być sprężyste i na tyle stabilne, by utrzymać pionowe korytarze. Unikaj podłoży z nawozami i chemikaliami.
• Wilgotność: utrzymuj umiarkowaną do wysokiej wilgotność — zwykle 70–80% jest optymalne. Regularne spryskiwanie części terarium oraz dostęp do świeżej wody w miseczce pomagają utrzymać mikroklimat.
• Temperatura: 24–28°C w dzień, drobne nocne spadki temperatury są akceptowalne. W chłodniejszych klimatach można użyć maty grzewczej pod terrarium (z termostatem) ustawionej po jednej stronie, by stworzyć gradient temperaturowy.
• Wentylacja: dobra wentylacja zapobiega nadmiernemu rozwojowi pleśni, ale nie może prowadzić do nadmiernego wysuszania podłoża. Zrównoważona cyrkulacja powietrza jest ważna.
• Wyposażenie: kawałki korka, półki z kory, suchy mech, ukrycia oraz gałęzie umożliwiające budowę sieci i punkt obserwacyjny przy wejściu do nory.

Karmienie

• Dorosłe osobniki: karmimy głównie świerszczami, karaczanami (karaczany madagaskarskie uznawane są za dobre), świerszczami, czasem większymi owadami. Pokarm podajemy co 7–14 dni w zależności od konsumpcji i kondycji pająka.
• Młode: częstsze karmienia drobnymi owadami co 3–7 dni.
• Unikać podawania dzikich owadów, mogą przenosić pasożyty lub pestycydy.

Obsługa i bezpieczeństwo

• Ze względu na ich szybkie reakcje i brak włosków parzących, temperament tych ptaszników czyni je nieodpowiednimi do częstego trzymania na rękach. Obsługa powinna odbywać się przy użyciu narzędzi: szczypce, kubek do chwytania, łopatka.
• Przy wyjmowaniu lub przenoszeniu terrarium zachowaj ostrożność — pająk może próbować uciec i zranić się lub ugryźć. Zawsze stosuj się do zasad bezpieczeństwa i informuj domowników o obecności jadowitego zwierzęcia.
• W razie ukąszenia umyj ranę wodą i mydłem, zastosuj chłodne okłady i monitoruj objawy. W przypadku silnych reakcji ogólnoustrojowych natychmiast skontaktuj się z pomocą medyczną.

Rozmnażanie i opieka nad kokonem

Rozmnażanie Cyriopagopus schmidti może być fascynujące, ale wymaga doświadczenia i ostrożności. Samce dojrzewają szybciej niż samice i po ostatnim przeobrażeniu poszukują partnerek. Przed łączeniem należy upewnić się, że samica ma już odpowiednią wielkość i jest dobrze odżywiona — inaczej może potraktować samca jako zdobycz.

• Rozpoznawanie płci: najpewniejszą metodą jest analiza wylinki (exuvia) — obecność spermateki wskazuje na samicę. U dorosłych samców widoczne są bulbusy pedipalpów.
• Protokół łączenia: wprowadź samca do terenu samicy ostrożnie (najczęściej do jej terrarium), obserwuj z bezpiecznej odległości i bądź gotowy na szybkie oddzielenie partnerów, jeśli sytuacja stanie się agresywna.
• Po udanym zapłodnieniu samica składa kokon, który będzie strzeżony i starannie wentylowany przez nią. Wielkość kokonu może być różna, ale często zawiera kilkadziesiąt do kilkuset jaj (często około 50–150).
• Opieka nad młodymi: po wykluciu się młodych (szczeniąt) można odczekać kilka tygodni przed oddzieleniem ich od matki; młode bywają kanibalistyczne, dlatego ostateczne rozdzielenie do osobnych pojemników jest zalecane na czas karmień.

Ciekawe informacje i uwagi taksonomiczne

Gatunek ten ma ciekawą historię taksonomiczną — był przez długi czas przypisywany do rodzaju Haplopelma, jednak przeglądy filogenetyczne i rewizje systematyczne doprowadziły do przeniesienia jego do rodzaju Cyriopagopus. Tego typu zmiany są wynikiem analiz morfologicznych i genetycznych, które lepiej odwzorowują relacje ewolucyjne między gatunkami.

Interesujące aspekty biologii obejmują zdolność do wytwarzania gęstych, wyściełających nory pajęczyn, co ułatwia utrzymanie wilgotności i umożliwia szybkie wychwytywanie ofiar. Z punktu widzenia ekosystemu są ważnymi kontrolerami populacji owadów i innych bezkręgowców.

W handlu terrarystycznym cieszy się popularnością wśród doświadczonych hodowców, jednak ze względu na agresję i potencjalne ryzyko ukąszenia wymaga świadomego podejścia. Warto wybierać osobniki z legalnych źródeł (hodowla w niewoli), aby nie przyczyniać się do nadmiernej eksploatacji naturalnych populacji.

Podsumowanie i praktyczne wskazówki

Ptasznik indochiński, Cyriopagopus schmidti, to fascynujący, lecz wymagający gatunek dla entuzjastów ptaszników. Jego główne cechy to ziemny, kopiący tryb życia, ciemne ubarwienie i szybkie, defensywne reakcje. Hodowla wymaga zapewnienia podłoża umożliwiającego kopanie, utrzymania odpowiedniej wilgotności oraz ostrożnej obsługi z użyciem narzędzi. Dla osób zainteresowanych rozmnażaniem istotna jest wiedza o zachowaniach godowych i opiece nad kokonem.

Jeśli planujesz zakup lub opiekę nad tym gatunkiem, zadbaj o: legalne źródło, odpowiednie terrarium z głębokim podłożem, regularne karmienia, stały dostęp do świeżej wody oraz środki bezpieczeństwa przy manipułowaniu terrarium. Dzięki temu możesz obserwować fascynujące zachowania tego ptasznika, jednocześnie minimalizując ryzyko dla siebie i zwierzęcia.