Ptasznik z rodzaju Poecilotheria o potocznej nazwie tygrysi, Poecilotheria tigrinawesseli, jest jednym z najbardziej fascynujących i efektownych przedstawicieli arachnid z południowej Azji. Jego wygląd, zachowanie i wymagania hodowlane sprawiają, że przyciąga uwagę zarówno doświadczonych hodowców, jak i miłośników egzotyki. W poniższym artykule omówię szczegółowo jego występowanie, budowę, ubarwienie, tryb życia, wymagania w hodowli domowej, kwestie bezpieczeństwa oraz kilka ciekawostek i informacji przydatnych w praktyce.

Występowanie i zasięg

Poecilotheria tigrinawesseli należy do rodzaju Poecilotheria, którego gatunki są naturalnie rozmieszczone w południowej i południowo-wschodniej części Azji. Ten konkretny gatunek jest spotykany głównie na obszarach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Naturalne siedliska obejmują wilgotne lasy deszczowe, starodrzewia oraz korytarze zadrzewione, w których pająki te zajmują szczeliny w pniach drzew, dziuple i spękania kor barki.

Zasięg występowania bywa ograniczony do konkretnych fragmentów biomu leśnego — wiele gatunków Poecilotheria ma stosunkowo wąski zasięg i wykazuje silne przywiązanie do określonych typów drzew i mikrohabitatów. W praktyce oznacza to, że lokalne niszczenie lasów, wylesianie i fragmentacja siedlisk znacząco wpływają na populacje tych pająków.

Morfologia, rozmiar i umaszczenie

Poecilotheria tigrinawesseli to gatunek arborealny, co wpływa na jego smukłą budowę i długie, silne odnóża przystosowane do poruszania się po pionowych powierzchniach. Dorosłe osobniki osiągają zazwyczaj rozpiętość odnóży (legspan) w przedziale od około 10 do 16 cm, choć wielkość może się różnić w zależności od płci i warunków hodowlanych. Samice są zwykle większe i masywniejsze od samców.

Umaszczenie gatunku jest jednym z powodów, dla których nazywany jest „tygrysim”. Na odnóżach i karapaksie występują kontrastujące pasy i plamy w odcieniach żółci, bieli, kremu i ciemniejszych brązów lub czerni. Brzuch (opistosoma) może prezentować charakterystyczne wzory, często z nieregularnymi plamami lub pasami. Wzory te służą kamuflażowi wśród kory drzew i liści.

Budowa ciała jest typowa dla pająków z grupy tarantul: wyraźnie oddzielone dwa tagmy (prusak cephalothorax i abdomen), duże kolce chwytne na odnóżach oraz silne szczękoczułki (chelicerae) z groźnie wyglądającymi kłami. W odróżnieniu od wielu tarantul z Nowego Świata, Poecilotheria nie posiadają haczyków włosowych typu urticating hair — ich obrona opiera się na szybkości, ucieczce i ukąszeniu.

Tryb życia i zachowanie

Jako gatunek nocny i arborealny, P. tigrinawesseli aktywuje się głównie po zmierzchu. W ciągu dnia zwykle przebywa schowany w silnie utkanej kryjówce z jedwabiu (tzw. retreat) w szczelinach kory lub w dziuplach, z wyraźnym wejściem zabezpieczonym pajęczyną. Ta kryjówka pełni funkcję gniazda, miejsca odnowy po linieniu oraz punktu obserwacyjnego do polowania.

Polowanie odbywa się poprzez zasadzkę: pająk czeka w retreat i reaguje na wibracje spowodowane przez przechodzące owady. Po zauważeniu ofiary skraca dystans bardzo szybko, wykorzystuje silne szczękoczułki do unieruchomienia i wstrzyknięcia jadu. Dieta obejmuje głównie owady (świerszcze, karaczany, larwy), ale większe osobniki mogą przyjmować również drobne kręgowce, jak małe jaszczurki.

Zachowanie w obliczu zagrożenia jest zmienne: gatunek może uciekać, rozciągać odnóża w charakterystycznym ostrzegawczym geście lub – rzadsze – zaatakować. Ze względu na szybkość i relatywnie silny jad, nie jest polecany do bezpośredniego trzymania w rękach.

Hodowla w domu — podstawowe zasady

Hodowla Poecilotheria tigrinawesseli w warunkach domowych wymaga zrozumienia jego naturalnych potrzeb. Poniżej szczegółowe wytyczne:

• Terrarium/terrarium pionowe: gatunek arborealny wymaga wyższej niż szerokiej przestrzeni — rekomendowane wymiary dla dorosłej samicy to co najmniej 45 cm szerokości, 45–60 cm głębokości i 60–80 cm wysokości. Dobre miejsce do ukrycia na wysokości oraz pionowe elementy (kora, gałęzie) są kluczowe.
• Podłoże: nie musi być grube — wystarczy warstwa torfu kokosowego lub mieszanki substratu, aby utrzymać wilgotność i ewentualnie umożliwić rytualne kopanie młodym pająkom.
• Wilgotność: Poecilotheria preferuje umiarkowaną do wysokiej wilgotności powietrza, z wahaniami dobowymi. Utrzymuj około 60–80% wilgotności, stosując delikatne spryskiwanie raz-dwa razy w tygodniu. Należy unikać przemoczenia i stojącej wody na dnie kryjówki.
• Temperatura: optymalny zakres to 24–28°C w dzień, z delikatnym spadkiem nocą do 20–22°C. Stabilność parametrów jest ważna dla prawidłowego linienia i metabolizmu.
• Wentylacja: dobre przewietrzenie terrarium zapobiega pleśnieniu i gromadzeniu nadmiaru wilgoci; jednocześnie unikaj przeciągów.
• Wyposażenie: kawałki korka, pionowe konary, kora dębowa i korzenie. Pająk zbuduje retreat z tkanego jedwabiu; zapewnij miejsca, które łatwo oplecie. Mała miseczka z wodą powinna być stale dostępna.
• Karmienie: młode co 3–5 dni, dorosłe raz w tygodniu (w zależności od apetytu). Pokarmem podstawowym są świerszcze, karaczany, czasem larwy mącznika. Unikaj przekarmiania i częstego podawania tłustych pokarmów.

Rozmnażanie i rozwój

Rozmnażanie Poecilotheria wymaga doświadczenia i ostrożności. Samce po osiągnięciu dojrzałości (zwykle szybciej niż samice) wykazują potrzebę wędrówki w poszukiwaniu partnerki. W warunkach hodowlanych parowanie powinno odbywać się w kontrolowanych warunkach:

• Zapewnienie podobnych parametrów środowiskowych dla obojga osobników oraz okresu aklimatyzacji.
• Wprowadzenie samca do terrarium samicy raczej niż odwrotnie; obserwacja z dystansu pozwala przerwać próbę, jeśli samica wykazuje agresję.
• Samica składa jedną lub kilka kokonów w zależności od kondycji; liczba jaj w kokonie może się wahać od kilkudziesięciu do kilkuset, lecz śmiertelność młodych bywa wysoka.
• Młode wykazują ontogenetyczne zmiany ubarwienia — pajączki mają często jaśniejsze, bardziej kontrastowe wzory tuż po wylęgu.

Samica może bronić kokonu bardzo agresywnie i istnieje ryzyko kanibalizmu samca po zapłodnieniu. Wielu hodowców stosuje separację samca po zapłodnieniu, chociaż praktyki się różnią.

Zdrowie, linienia i typowe problemy

Linienie jest kluczowym procesem wzrostu: pająk staje się mniej aktywny, może odmawiać pokarmu, a skóra staje się matowa. Zapewnienie odpowiedniej wilgotności przed linieniem ułatwia ten proces. Problemy zdrowotne obejmują:

• Nieprawidłowe linienie — często związane z niską wilgotnością lub złymi warunkami; może prowadzić do śmierci pająka, jeśli nie zostanie usunięta stara skóra z odnóży lub szczękoczułków.
• Zakażenia grzybicze i pleśń — wynik nadmiernej wilgoci i złej wentylacji.
• Urazy mechaniczne — złamania kończyn przy upadkach lub przy nieumiejętnym obchodzeniu się z terrarium.
• Parazytozy i pasożyty zewnętrzne — choć rzadziej, mogą pojawiać się insektobójcze pasożyty przenoszone przez karmę.

Bezpieczeństwo i jad

Poecilotheria tigrinawesseli, jak inne Poecilotheria, to przedstawiciel starego świata — ich ukąszenia są bolesne i mogą powodować objawy ogólnoustrojowe. Objawy po ukąszeniu obejmują natychmiastowy, intensywny ból, obrzęk, zaczerwienienie, rzadziej nudności, potliwość czy skurcze mięśniowe. Chociaż przypadki śmiertelne u ludzi są skrajnie rzadkie, ukąszenie wymaga poważnego potraktowania:

• Natychmiastowe umycie rany wodą i delikatne oczyszczenie.
• Unieruchomienie kończyny i schładzanie okolicy ukąszenia (nie stosować lodu bezpośrednio na skórę).
• W przypadku nasilonych objawów (zaburzenia oddychania, silne skurcze, silny obrzęk, utrata przytomności) należy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się na pogotowie.

Z tego powodu pająków tej grupy nie zaleca się dla początkujących ani do trzymania w rękach. Obsługa terrarium powinna odbywać się za pomocą pęset, szczypiec, a ręce należy trzymać z dala od otworu. Dobre oświetlenie i zabezpieczenie pokrywy minimalizują ryzyko ucieczki.

Ochrona i status zagrożenia

Wiele gatunków Poecilotheria jest narażonych na presję ze strony utraconych siedlisk i niekontrolowanego handlu egzotycznymi zwierzętami. Ochrona ich naturalnych lasów jest kluczowa dla przetrwania populacji w naturze. Handel egzotycznymi pająkami jest regulowany w różnych krajach; przed zakupem warto sprawdzić legalność importu i ewentualne wymagania dokumentacyjne oraz preferować zwierzęta pochodzące z hodowli terrarystycznych zamiast chwytanych dziko.

Ciekawostki i praktyczne wskazówki

• Poecilotheria potrafią poruszać się z dużą szybkością — obserwacja ich ruchów w naturze robi duże wrażenie.
• Pająki te wytwarzają jedwab nie tylko do budowy kokonów, ale także do umacniania retreat i tworzenia „sznurków” wibracyjnych, które ostrzegają je przed zbliżającą się zdobyczą.
• W hodowli wielu entuzjastów stosuje hodowlę zamkniętą (breeding projects) z kontrolą genetyczną i rejestracją potomstwa, co przyczynia się do zmniejszenia presji na populacje dzikie.
• Samice są długowieczne — przy odpowiedniej opiece mogą żyć kilka, a nawet ponad dziesięć lat, podczas gdy samce żyją krócej, często tylko kilka lat po osiągnięciu dojrzałości płciowej.

Podsumowanie

Poecilotheria tigrinawesseli to pająk o imponującym wyglądzie i ciekawym, arborealnym trybie życia. Jego hodowla wymaga od opiekuna znajomości specyficznych warunków środowiskowych, dbałości o parametry terrarium oraz świadomości zagrożeń związanych z potencjalnym ukąszeniem. Dla doświadczonych hodowców stanowi fascynujący obiekt badań i obserwacji, natomiast wszystkim entuzjastom warto przypominać o potrzebie odpowiedzialnej postawy wobec ochrony naturalnych siedlisk i preferowaniu hodowli hodowlanej nad odławianiem z natury. Dzięki właściwej opiece i poszanowaniu zasad bezpieczeństwa Poecilotheria może być wartościowym i efektownym mieszkańcem terrarium.