Tapinauchenius violaceus to gatunek nadrzewnego ptasznika z rodziny Theraphosidae, znany przede wszystkim z fioletowo-metalicznego połysku i bardzo sprawnego poruszania się po pionowych powierzchniach. Jest to przedstawiciel ptaszników Nowego Świata, czyli pochodzących z obu Ameryk, a nie dowolny duży, owłosiony pająk. W języku potocznym bywa nazywany „fioletowym ptasznikiem nadrzewnym”, choć nazwy zwyczajowe są mniej stabilne niż naukowe. Warto od razu podkreślić, że „ptaszniki” to pająki należące do rodziny Theraphosidae, a nie pogońce, kątniki, skakuny, kosarze czy skorpiony.
Tapinauchenius violaceus – czym jest ten ptasznik i co go wyróżnia?
Tapinauchenius violaceus jest gatunkiem należącym do rodzaju Tapinauchenius, podrodziny Psalmopoeinae i rodziny Theraphosidae. Rodzaj ten obejmuje smukłe, nadrzewne ptaszniki z obszaru północnej części Ameryki Południowej i regionu Gujan. Klasyfikacja rodzaju była w ostatnich dekadach porządkowana w ramach rewizji taksonomicznych, czyli naukowych przeglądów nazw, cech i pokrewieństw, a dane molekularne wspierają odrębność linii obejmującej nadrzewne theraphosidae Nowego Świata bez typowych włosków parzących w takim ujęciu, w jakim kojarzy się je z wieloma gatunkami naziemnymi.
Tapinauchenius violaceus wyróżnia się smukłą budową, długimi odnóżami, szybkim sposobem poruszania i połyskującym ubarwieniem, które w odpowiednim świetle może przybierać tonacje fioletowe, purpurowe, niekiedy niebieskawofioletowe lub brązowofioletowe. Obserwacje hodowlane i terenowe wskazują, że jest to ptasznik bardzo sprawny we wspinaniu, wykorzystujący pionowe kryjówki, szczeliny i przestrzenie w drewnie. Nie jest typowym kopaczem, choć młode osobniki oraz osobniki w warunkach stresu mogą intensywnie przepajać pajęczyną podłoże i elementy wystroju.
W handlu spotyka się czasem osobniki oznaczone nieprecyzyjnie jako Tapinauchenius sp., T. cf. violaceus albo nazwami lokalizacyjnymi. Takie oznaczenia nie zawsze odnoszą się do formalnie opisanego gatunku. Skrót „sp.” oznacza nieoznaczony gatunek w obrębie rodzaju, „cf.” sugeruje podobieństwo do danego gatunku, a „aff.” pokrewieństwo lub zbliżenie cech, ale nie pełną pewność identyfikacji. Przy tym rodzaju jest to ważne, ponieważ część gatunków bywa do siebie bardzo podobna zewnętrznie.
Po jakich cechach rozpoznaje się Tapinauchenius violaceus i od czego zależą różnice między osobnikami?
Rozpoznanie Tapinauchenius violaceus na podstawie samego zdjęcia bywa trudne, szczególnie u młodych osobników. Typowe są: wydłużony pokrój ciała, smukła prosoma, czyli przednia część ciała obejmująca karapaks, aparat gębowy i odnóża, stosunkowo niewielka, owalna opistosoma, czyli odwłok, oraz długie odnóża dobrze przystosowane do wspinania. W dobrym świetle ciało może wydawać się aksamitnie ciemnofioletowe lub stalowofioletowe, a nogi często mają subtelny metaliczny połysk.
Jak u wszystkich ptaszników, ciało tworzą dwie główne części, osiem odnóży krocznych, nogogłaszczki oraz szczękoczułki zakończone pazurami jadowymi. Nogogłaszczki pełnią funkcję czuciową i manipulacyjną, a u dojrzałego samca ich końce przekształcają się w bulbusy, czyli narządy służące do przekazywania nasienia. Oczy ptaszników są stosunkowo proste i nie zapewniają ostrego wzroku porównywalnego ze skakunowatymi. Znacznie ważniejsze są szczecinki czuciowe, włoski odbierające ruch powietrza i drgania podłoża oraz narządy szczelinowe reagujące na mikronaprężenia oskórka.
Różnice między osobnikami zależą od kilku czynników:
- wieku – młode są zwykle bardziej kontrastowe lub inaczej zabarwione niż dorosłe,
- płci – dorosłe samce stają się smuklejsze i mają relatywnie dłuższe odnóża,
- świeżości po linieniu – krótko po wylince kolory bywają znacznie intensywniejsze,
- oświetlenia – metaliczne i strukturalne barwy mogą wyglądać inaczej w świetle dziennym, sztucznym lub pod kątem,
- kondycji – przed linieniem ubarwienie zwykle matowieje i ciemnieje.
Wygląd, budowa ciała i znaczenie cech anatomicznych
Tapinauchenius violaceus osiąga zwykle około 5–7 cm długości ciała i orientacyjnie około 12–15 cm rozpiętości odnóży, choć ta ostatnia wartość zależy od sposobu pomiaru i nie zawsze pozwala na ścisłe porównania między źródłami. Jest to więc ptasznik średniej wielkości, ale optycznie może wydawać się większy ze względu na długie nogi. Karapaks bywa ciemny, czasem z fiołkowym połyskiem, odwłok zwykle mniej efektowny niż odnóża, pokryty delikatnym owłosieniem.
Smukłe odnóża i dość lekka budowa mają znaczenie funkcjonalne. Ułatwiają szybkie przemieszczanie się po korze, gałęziach i pionowych ścianach kryjówek. Kądziołki przędne, czyli narządy produkujące nić, służą do wykładania kryjówek pajęczyną, budowy mat sygnalizacyjnych i zabezpieczania przestrzeni linienia. W przeciwieństwie do wielu naziemnych ptaszników z Ameryk, Tapinauchenius violaceus nie należy do najbardziej znanych gatunków wykorzystujących wyczesywanie włosków parzących jako podstawową obronę. W hodowli zwraca się raczej uwagę na jego skłonność do błyskawicznej ucieczki.
Określenia „Nowy Świat” i „Stary Świat” używane przez hodowców odnoszą się do pochodzenia geograficznego, a nie do formalnego poziomu systematyki. Nowy Świat obejmuje obie Ameryki, natomiast Stary Świat Afrykę, Azję, Europę i Australię. Podział ten bywa praktyczny, ale nie zastępuje prawidłowej klasyfikacji taksonomicznej.
Zasięg występowania i środowisko naturalne
Dostępne dane wskazują, że Tapinauchenius violaceus występuje w północnej części Ameryki Południowej, zwłaszcza w regionie Gujan i przyległych obszarach wilgotnych lasów tropikalnych. W źródłach pojawiają się wzmianki o Gujanie Francuskiej, Surinamie, Gujanie oraz sąsiednich regionach Brazylii, ale dokładny zakres części stanowisk nie zawsze jest równie dobrze udokumentowany. To ważne zastrzeżenie, bo rozmieszczenie niektórych nadrzewnych theraphosidae bywa historycznie opisywane zbyt szeroko albo na podstawie dawnych etykiet kolekcjonerskich.
Jest to gatunek związany przede wszystkim z wilgotnym lasem równikowym lub lasem o wysokiej sezonowej wilgotności. W naturze wykorzystuje prawdopodobnie przestrzenie pod odstającą korą, dziuple, szczeliny w pniach, rozkładające się drewno i inne pionowe mikrośrodowiska. Określenie „nadrzewny” opisuje dominujący sposób życia, ale nie wyklucza schodzenia na niższe partie roślinności, pień lub podłoże. W takich siedliskach znaczenie mają wysoka liczba kryjówek, stała dostępność powierzchni do wspinania, cyrkulacja powietrza i epizodyczne zmiany wilgotności związane z opadami.
Zachowanie, polowanie i obrona
Tapinauchenius violaceus bywa opisywany jako ptasznik szybki, reaktywny i skłonny do natychmiastowej ucieczki. Słowo „szybki” pochodzi tutaj głównie z obserwacji hodowlanych, a nie ze standaryzowanych pomiarów. W praktyce oznacza to, że wiele osobników potrafi bardzo sprawnie przemieszczać się po korze, ściankach terrarium i elementach wystroju, co utrudnia bezpieczne manipulacje przy zbiorniku.
Poluje aktywnie z zasadzki, reagując na drgania podłoża i pajęczyny oraz na ruch potencjalnej ofiary. Główną część diety stanowią bezkręgowce: owady i inne drobne stawonogi. Nazwa „ptasznik” nie oznacza, że ptaki są jego typowym pokarmem. Jak u innych theraphosidae jad służy do szybkiego obezwładnienia ofiary i rozpoczęcia trawienia zewnętrznego, a następnie upłynnione tkanki są pobierane przez aparat gębowy.
W obronie ten gatunek zwykle preferuje unikanie kontaktu. Zamiast „agresji” trafniej mówić o zachowaniu defensywnym lub ucieczkowym. Jeśli zostanie zaskoczony, może gwałtownie wycofać się do kryjówki lub wykonać szybki sprint. W przypadku silnego stresu nie można wykluczyć pozycji obronnej i ukąszenia. Dobrze udokumentowane przypadki medyczne dotyczące tego konkretnego gatunku są ograniczone, dlatego najuczciwiej stwierdzić, że ukąszenie może wywołać ból miejscowy i inne objawy zależne od osobniczej reakcji organizmu, ale nie ma podstaw do sensacyjnych uogólnień.
Linienie, wzrost i różnice między stadami rozwojowymi
Jak wszystkie ptaszniki, Tapinauchenius violaceus rośnie poprzez linienie, czyli zrzucanie starego oskórka. Młode osobniki, nazywane często spiderlingami lub juwenilnymi, linieją częściej niż dorosłe. Przed linieniem wiele osobników ogranicza pobieranie pokarmu, staje się mniej aktywnych i intensywniej wyścieła kryjówkę pajęczyną. U gatunków nadrzewnych często linienie odbywa się w zabezpieczonej, przepajęczonej tubie lub schronieniu.
Ptasznik może linieć na grzbiecie i samo to nie oznacza problemu. W tym czasie należy pozostawić go w spokoju. Świeżo po linieniu nowy oskórek, szczękoczułki i pazury jadowe są miękkie, dlatego zbyt wczesne podanie karmówki zwiększa ryzyko urazu. Młode osobniki potrafią częściowo regenerować utracone odnóża w kolejnych wylinkach, choć proces ten może wymagać kilku linień i nie zawsze daje pełne odtworzenie pierwotnych proporcji.
Jeśli chodzi o różnice rozwojowe, wiarygodne obserwacje wskazują, że:
- młode są zwykle drobniejsze, bardziej delikatne i często bardziej skryte,
- podrostki zaczynają wyraźniej ujawniać nadrzewny styl życia i zwiększoną szybkość reakcji,
- dorosłe samice są masywniejsze, mają pełniejszą opistosomę i zwykle żyją znacznie dłużej,
- dorosłe samce po dojrzewaniu stają się wyraźnie smuklejsze, mają bulbusy na nogogłaszczkach i nierzadko relatywnie dłuższe nogi.
Brak haków goleniowych u samca nie musi być oznaką niedojrzałości, ponieważ nie wszystkie gatunki je wykształcają. Płeć najlepiej oznacza się na podstawie wylinki, zwłaszcza analizując obecność lub brak spermatek, czyli wewnętrznych struktur rozrodczych samicy widocznych w odpowiednio zachowanej wylince. Oznaczanie płci po samym spodzie odwłoka u młodych zwierząt bywa obarczone dużym ryzykiem błędu.
Rozmnażanie i długość życia
Dojrzały samiec tworzy sieć nasienną, na której umieszcza nasienie i następnie pobiera je do bulbusów na nogogłaszczkach. Podczas zalotów znaczenie mają drgania, dotykanie podłoża i sygnały mechaniczne. Samica może reagować tolerancyjnie, obojętnie albo defensywnie, dlatego kojarzenie wymaga doświadczenia i ostrożności. Po udanym zapłodnieniu samica może po pewnym czasie wykonać kokon jajowy, którego pilnuje w kryjówce.
Liczba jaj i młodych może się znacznie różnić zależnie od wieku i kondycji samicy, dlatego bezpieczniej podawać tylko, że kokon może zawierać od kilkudziesięciu do ponad stu rozwijających się form, a nie jedną stałą wartość. Rozwój obejmuje etap jaj, następnie postlarw lub nimf i dopiero potem aktywnych młodych spiderlingów. U większości ptaszników krótkotrwała tolerancja młodych po wyjściu z kokonu nie oznacza pełnej społeczności. Długoterminowe wspólne utrzymywanie osobników zwykle wiąże się z ryzykiem kanibalizmu.
Samice Tapinauchenius violaceus mogą żyć wiele lat, często około 10–15 lat lub dłużej w dobrych warunkach hodowlanych, natomiast samce po osiągnięciu dojrzałości żyją wyraźnie krócej, zwykle od kilku miesięcy do około 2–3 lat zależnie od tempa rozwoju i warunków. Są to wartości orientacyjne oparte głównie na danych hodowlanych, a nie na pełnych badaniach populacji dzikich.
Najważniejsze informacje o Tapinauchenius violaceus
| Cecha | Typowa wartość lub opis | Podstawa ustaleń | Ciekawostka |
|---|---|---|---|
| Takson | Gatunek z rodzaju Tapinauchenius, rodzina Theraphosidae, podrodzina Psalmopoeinae | Opis taksonomiczny, rewizje systematyczne | Nie każda nazwa handlowa z dopiskiem „violet” oznacza właśnie ten gatunek |
| Pochodzenie | Północna Ameryka Południowa, zwłaszcza region Gujan i sąsiednie obszary | Obserwacje terenowe, dane muzealne | Część starszych danych lokalizacyjnych wymaga ostrożnej interpretacji |
| Tryb życia | Głównie nadrzewny, silnie związany z pionowymi kryjówkami | Obserwacje terenowe i hodowlane | Może korzystać z korkowych tub bardzo podobnie jak w naturze z zakamarków pod korą |
| Rozmiar | Około 5–7 cm długości ciała i 12–15 cm rozpiętości odnóży | Dane hodowlane, porównanie opisów | Długie nogi sprawiają, że wydaje się większy niż wskazuje sama długość ciała |
| Ubarwienie | Ciemne z metalicznym fioletem lub purpurą, szczególnie po linieniu | Obserwacje hodowlane, opisy morfologiczne | Kolor może wyraźnie zmieniać się zależnie od kąta padania światła |
| Reakcja na zagrożenie | Najczęściej szybka ucieczka, rzadziej postawa obronna | Obserwacje hodowlane | To jeden z powodów, dla których nie poleca się go do częstych manipulacji |
| Pajęczyna i kryjówka | Buduje jedwabne tunele i wyścieła kryjówki w pionowych strukturach | Obserwacje terenowe i hodowlane | Pajęczyna pomaga też odbierać drgania otoczenia |
| Długość życia | Samice zwykle około 10–15 lat lub dłużej, samce znacznie krócej po dojrzeniu | Dane hodowlane | Różnica długości życia między płciami jest u ptaszników częsta, ale nie identyczna u wszystkich gatunków |
Hodowla Tapinauchenius violaceus – wymagania wynikające z biologii gatunku
Podstawą dobrostanu tego gatunku jest terrarium pionowe lub wyraźnie wyższe niż dłuższe, z dobrą wentylacją i bezpiecznie zamykaną pokrywą. Dla dorosłego osobnika zwykle stosuje się zbiorniki o wymiarach orientacyjnie od około 20 x 20 x 30 cm wzwyż, przy czym większa wysokość użytkowa i pionowe elementy mają tu większe znaczenie niż duża powierzchnia dna. Kluczowe są korek, pionowa tuba, kawałek kory lub stabilna konstrukcja pozwalająca zbudować kryjówkę wysoko nad podłożem.
Podłoże może być umiarkowanie wilgotne w części zbiornika, ale nie powinno być stale zalane ani duszne. Sprawdza się włókno kokosowe, mieszanki torfowe bez dodatków chemicznych lub inne podłoża dobrze trzymające lekko podwyższoną wilgotność przy zachowaniu wentylacji. Dla gatunku nadrzewnego nie trzeba tworzyć głębokiej warstwy do kopania, ale kilka centymetrów podłoża pomaga stabilizować mikroklimat. Stały dostęp do świeżej wody jest ważny także u gatunków, które chętnie piją z kropli na pajęczynie lub ściankach.
Temperatura pokojowa z umiarkowanie ciepłym zakresem, najczęściej około 22–27°C, bywa wystarczająca. Wyższa temperatura przyspiesza metabolizm i tempo wzrostu, ale zwiększa też ryzyko przesuszenia i stresu. Należy unikać bezpośredniego nasłonecznienia oraz ogrzewania od spodu, które zaburza naturalną możliwość wycofania się w chłodniejsze, bardziej wilgotne partie. Jeśli pomieszczenie jest zbyt chłodne, dodatkowe ogrzewanie powinno ogrzewać raczej przestrzeń wokół zbiornika i być kontrolowane termostatem.
W hodowli podaje się owady karmowe z kontrolowanych hodowli, na przykład karaczany, świerszcze czy larwy niektórych owadów w rozsądnej proporcji do wielkości pająka. Nie należy karmić owadami łapanymi na zewnątrz. Częstotliwość karmienia zależy od wieku, temperatury i stanu fizjologicznego. Odmowa jedzenia nie musi oznaczać choroby, zwłaszcza przed linieniem. Niezjedzony pokarm warto usuwać, szczególnie gdy ptasznik szykuje się do wylinki.
Z uwagi na szybkość i nadrzewny tryb życia Tapinauchenius violaceus nie jest zwykle polecany jako jeden z pierwszych wyborów dla osób całkiem początkujących. Przenoszenie najlepiej wykonywać metodą pojemnika przechwytującego i miękkiego narzędzia kierującego ruchem, bez dotykania zwierzęcia rękami. Informacje hodowlane powinny służyć ograniczaniu stresu i ryzyka, a nie prowokowaniu zachowań obronnych.
Porównanie z podobnymi i często mylonymi ptasznikami
Z zewnątrz Tapinauchenius violaceus bywa mylony z innymi nadrzewnymi gatunkami o ciemnym lub fioletowym połysku. Najczęściej porównuje się go z:
- Tapinauchenius cupreus – blisko spokrewniony gatunek, zwykle o bardziej miedzianych lub ciepłych tonach; rozróżnienie bywa trudne bez analizy cech taksonomicznych,
- Psalmopoeus irminia – również nadrzewny ptasznik Nowego Świata, ale zwykle bardziej kontrastowy, z wyraźniejszymi pomarańczowymi akcentami na odnóżach; częściej kojarzony z dużą ilością pajęczyny i bardziej masywnym wyglądem,
- Avicularia avicularia w szerokim, starszym ujęciu hodowlanym – ptasznik również nadrzewny i z tego samego regionu, lecz zwykle o bardziej „puszystym” wyglądzie i innej proporcji ciała; dodatkowo nazewnictwo w tej grupie było silnie porządkowane, co historycznie zwiększało zamieszanie,
- Caribena versicolor – gatunek bardzo popularny w hodowli, ale łatwy do odróżnienia po ontogenetycznej zmianie barw i bardziej kontrastowym wyglądzie młodych.
Najważniejsza różnica praktyczna polega na tym, że Tapinauchenius violaceus jest zwykle smuklejszy i bardziej „strzałkowaty” w sylwetce niż wiele awikulariopodobnych ptaszników. Identyfikacja pewna u dorosłych często wymaga jednak analizy spermatek samicy lub narządów kopulacyjnych samca, a nie tylko koloru.
Mity i nieporozumienia
- Mit: każdy fioletowy ptasznik nadrzewny to Tapinauchenius violaceus. Nie, podobne ubarwienie występuje także u innych gatunków i populacji.
- Mit: ptasznik to każdy duży, włochaty pająk. Nie, ptaszniki należą do rodziny Theraphosidae i nie należy mylić ich z innymi pajęczakami.
- Mit: nazwa „tarantula” zawsze oznacza ten gatunek. W języku angielskim zwykle odnosi się do ptaszników, ale historycznie była łączona także z pająkami z rodzaju Lycosa.
- Mit: nadrzewny oznacza, że ptasznik nigdy nie schodzi na dół. To opis dominującego stylu życia, a nie bezwzględna reguła.
- Mit: odmowa pokarmu zawsze oznacza chorobę. Często jest związana z przygotowaniem do linienia lub stanem rozrodczym.
- Mit: szybki ptasznik jest z natury „złośliwy”. Szybkość i ucieczka są zwykle reakcją obronną, nie „charakterem” w ludzkim sensie.
Jak arachnolodzy rozpoznają, klasyfikują i badają ten gatunek?
Arachnolodzy opierają identyfikację na zestawie cech, a nie na jednej barwie. Oceniają budowę karapaksu, proporcje odnóży, rozmieszczenie szczecinek, cechy kądziołków przędnych oraz przede wszystkim narządy rozrodcze. U samic ważne są spermateki widoczne w dobrze zachowanej wylince, u samców kształt bulbusów na nogogłaszczkach. To dlatego oznaczanie bardzo młodych osobników albo identyfikacja wyłącznie na podstawie fotografii bywa niepewna.
Klasyfikacja współczesna korzysta nie tylko z morfologii, lecz także z badań molekularnych, czyli porównań materiału genetycznego. Takie analizy pomagają wykrywać ukryte pokrewieństwa, ale nie rozwiązują automatycznie wszystkich problemów. W niektórych grupach nadrzewnych theraphosidae granice między gatunkami, lokalnymi populacjami i materiałem handlowym nadal wymagają dalszych badań. To właśnie dlatego nazwy lokalizacyjne i skróty typu „sp.” nie powinny być traktowane jak formalne, pewne oznaczenia.
Ciekawostki
- Fioletowy połysk tego ptasznika może być znacznie silniejszy tuż po linieniu.
- Jego sylwetka jest bardziej smukła niż u wielu popularnych naziemnych ptaszników.
- Budowa odnóży dobrze pokazuje związek formy ciała z nadrzewnym trybem życia.
- Wiele osobników chętnie zajmuje pionowe tuby korkowe i szybko dostosowuje je pajęczyną do własnych potrzeb.
- Kolor widziany przez opiekuna zależy nie tylko od pigmentu, ale też od mikroskopijnej struktury włosków i światła.
- Samce po dojrzewaniu zwykle prowadzą bardziej wędrowny tryb życia niż samice.
- Brak wyraźnego kopania nie oznacza braku potrzeby kryjówki; dla tego gatunku ważniejsza jest osłonięta przestrzeń pionowa.
- W handlu najbezpieczniej wybierać osobniki z udokumentowanych hodowli, ponieważ nazwa na etykiecie nie zawsze gwarantuje prawidłową identyfikację.
FAQ
Czy Tapinauchenius violaceus ma włoski parzące?
Nie jest to gatunek znany przede wszystkim z aktywnego używania typowych włosków parzących, jak wiele naziemnych ptaszników Nowego Świata. W praktyce częściej obserwuje się ucieczkę niż wyczesywanie włosków jako główną obronę.
Czy Tapinauchenius violaceus nadaje się dla początkujących?
Raczej nie jako pierwszy wybór dla osoby bez doświadczenia. Nie dlatego, że jest ogromny lub skrajnie defensywny, ale dlatego, że jest szybki, nadrzewny i może być trudniejszy do bezpiecznego obsługiwania przy pracach serwisowych.
Jak duży rośnie Tapinauchenius violaceus?
Typowo osiąga około 5–7 cm długości ciała i mniej więcej 12–15 cm rozpiętości odnóży. To wartości orientacyjne, zależne od sposobu pomiaru i zmienności osobniczej.
Jakie terrarium jest najlepsze dla tego gatunku?
Najlepsze jest terrarium pionowe, dobrze wentylowane, z korkową tubą lub pionowym kawałkiem kory, które umożliwiają zbudowanie kryjówki ponad podłożem. Zbiornik musi być szczelny i zabezpieczony przed ucieczką.
Czy ukąszenie Tapinauchenius violaceus jest groźne?
Jak przy każdym ptaszniku ukąszenie może być bolesne i wymaga ostrożności. Dla tego gatunku brakuje szerokiej bazy dobrze opisanych przypadków medycznych, więc nie należy ani bagatelizować ryzyka, ani go wyolbrzymiać. Przy nasilonych objawach trzeba skontaktować się z lekarzem.
Dlaczego mój osobnik przestał jeść?
Najczęstsze przyczyny to zbliżające się linienie, niższa aktywność związana z temperaturą, okres po większym posiłku albo stres po zmianie warunków. Sama odmowa jedzenia przez pewien czas nie musi oznaczać choroby.
Jak odróżnić samca od samicy?
Najpewniejsza metoda to analiza wylinki pod kątem spermatek u samicy lub stwierdzenie dojrzałości samca po obecności bulbusów na nogogłaszczkach. Oznaczanie płci po samym wyglądzie spodu odwłoka, zwłaszcza u młodych osobników, jest mniej wiarygodne.
